Undis Brekke

(Roman, 2014, utdrag)

 

 Trettiåtte år seinare sat eg og stirte ned i eit daudt saue-hovud. Det rauk av hovudet som låg på tallerkenen, tvers gjennom det brune, stramme skinnet over saue-kraniet, som om ein straum av synleg sjel ikkje kunne stanse seg sjølv i å stige opp. Eg såg ikring meg, såg at alle, nærmare bestemt kollegiet i nordisk ved Høgskulen i Eitre, sat med glasa heva. Ikkje slik å forstå at vi var i Eitre, denne fjellrike bygda på Sunnmøre, vi var i Kolve, nabobygda, som alltid hadde stått for det motsette av Eitre; Eitre var stolt av sitt ry som kultur- og utdanningsstad, Kolve var stolt av industrien, og naturen. Dette gjorde dei narr av kvarandre for; eitringane var høge på pæra, kolvingane var bønder. Eg var kol-ving. Eg hadde tenkt, då eg kom flygande, i eit Widerøe-fly, i mørkret, «det er ufråvikeleg». Det var ufråvikeleg: Der nede dukka Sunnmøre opp, det gjekk an å sjå det gjennom mørkret, snøen på toppen av fjella lyste kvitt. Dersom ein søkte opp Kolve på Google Maps kunne ein få kjensla av at alt berre var fjell, at heile Sunnmøre berre var mørke, massive fjell som stupte rett ned i mørke og blanke fjordarmar, men at det her og der, der fjella trass alt flata litt ut før dei stupte ned i vatnet, hadde snike seg inn, heilt nede med fjordkantane, nokre striper av lys. Om ein zooma seg inn, på Google Maps, på byggefelta kring fjorden, verka det normalt, her var det hus, har var det plass til eit heilt samfunn, med butikkar og kyrkje og samfunnshus, Esso, Shell, eit hotell, ein kunne byrje å tenke på ulike ting knytte til desse lokalitetane, ulike barndomsminne kunne strøyme på, kjensla av tørr asfalt i mars, lukta av sjokolade og lakris på kiosken, kjensla av tørr hud på hendene mot stoffet i stolane på biblioteket, mageknip under Kolve ungdomsskule sitt overbygg mellom svømmehall og skulebygning, tomme gater under gatelyktene, det å sykle på E 3 9 i halvmørkret, for å røme, frå tante Alma og heile livet og alle midt på natta, og så snu igjen, fordi ein trass alt ikkje våga. Ein kunne kjenne ein krypande klaustrofobi starte mellom ribbebeina eller der omkring, ein kunne deretter zoome seg såpass ut at ein hamna i fjellmassiva som omkransa denne bygda, og det ville ligge snø der, heilt blendande kvit snø, som var han fallen ein gong i sjølve opphavet, og blitt liggande der. Ein kunne få kjensla, når ein såg på desse fjellmassiva som omkransa bygda der på dataskjermen, av at bygda eigentleg ikkje fanst. Det var på same tid lettande og skremmande. Men her, på flyet, der eg sat og såg ut flyvindauget og såg ned på dei tynne stripene av lys klemt inn langs fjordane her og der på Sunnmøre, kjendest det ikkje lenger lettande, ikkje skremmande heller, det kjendest ufråvikeleg. Hit. Hit skulle eg altså, tilbake til denne bygda som eg hadde villa røme frå heile livet.

Eg tok om glaset mitt og heva det. Eg skulle eigentleg ikkje drikke, slik var reglane. Premenstrualiteten min tolte det dårleg. Attpåtil var eg i den siste, mest ubalanserte fasen. Å drikke kunne rett og slett vere livsfarleg. Dette hadde tatt nokre år å forstå: at dersom ein brått kjende ein desperat trong til å kvitte seg med eigne kroppsdelar, berre sparke av seg kropp og sjel (mens ein gjerne brølte, eller freste), slik ein sparka av seg tunge, tronge støvlar, var det hormon som var på spel, og ikkje berre ei viss oppfatting av eksistensen, og ein sjølv i han. Om ein brått blei konfronterande sjølv om ein elles heldt seg unna konfrontasjonar, om ein til og med vart ufin, skarp, direkte, om ein helte øl i hovudet på nokon, om ein slengde si eiga veske i bakken midt på Torgalmenningen klokka halv tre om natta i fullt raseri så leppestift og bind og anna veskeinnhald rausa utover, om ein ville slå opp med alle ein kjende, om ein kjende at NO! var det berre NOK! med ALT!, om ein stod på kanten av Sverresborg festning og såg ned på trafikken på E 39 og kjende at ein burde hoppe, kan hende var ein då premenstruell. Somme ville nok påstå: Ein var eit menneske. Dette var allmennmenneskeleg. Men etter mange år som kvinne kunne ein no faktisk ha kviskra, skjult bak handflata: Men det kan også vere PMS. I’m sorry. Og ein burde ikkje, skulle ikkje drikke. Men det ufråvikelege klemde seg til i brystet på meg då eg steig inn i huset til Norma og Frank Lomvåg, slik eg hadde grudd meg til å gjere sidan eg kom, for berre to dagar sidan, og eg hadde ikkje rukke å gjere så mykje anna enn å pakke ut og å grue meg, og då eg altså steig over dørterskelen og eg såg Rune Flå og Eva Sletten gjennom døropninga inn til stova, og det ikkje var nokon tvil lenger, eg var her, greip eg gladeleg om velkomstdrinken, og tømde han mens eg blei geleida av Norma inn i stova og introdusert som «den heimkomne!». Så altså. Med glaset heva såg eg no inn i auga til Norma og Frank Lomvåg, på den andre sida av bordet: Norma underviste ved høgskulen då eg studerte der, Frank jobba i biblioteket. Dei var no i førtiåra, dei hadde vore trettiein då eg reiste, eg hadde vore tjuetre. Dei hadde akkurat fått sitt første barn, no hadde dei to barn til, alle låg og sov oppe i andre etasje, eller kanskje ikkje fjortenåringen, som stod i trappa opp til andre etasje då eg kom, helste med ei klam hand, før han forsvann opp på loftet, og var ei tidsmaskin med lang kropp og lafsete T-skjorte, - sist eg såg han, var han ein smokk nede i ei vogn. Eg såg vidare bort på Eva Sletten, professor i nordisk språk, ho var i byrjinga av sekstiåra, ho ruva like mykje i høgda som ho gjorde før, men no også i breidda. Eg var, då eg studerte, nærmast redd henne på same vis eg var redd klovnar då eg var barn, det var noko skummelt ved måten ho ikkje verka menneskeleg på, det vidt oppsperra blikket når ho heldt førelesingar, skummet i munnvikane når ho snakka om anten utviklinga frå indoeuropeisk, det store lydbortfallet frå urnordisk til norrønt eller diverse bøyingsmønster, det at ho såg ut til bortimot ikkje å ense at det fanst studentar rett framfor henne. Deretter såg eg på Dag Lauvås, som måtte vere i femtiåra, endå det gjekk opp for meg der eg sat at eg hadde trudd, heilt sidan eg byrja å studere ved høgskulen, då eg var nitten, at han hadde vore i femtiåra heile livet. Dag Lauvås, ein ivrig hobby-ornitolog, hadde noko mjukt ved seg, hadde eg tenkt, der eg sat, som student, med hovudet i handa og såg på han mens han skreiv på tavla, og i like stor grad som eg følgde med på kva det blei undervist i, følgde med på og levde meg inn, eller dikta meg inn i, kven denne personen oppe ved tavla eigentleg var. Ved sida av Dag Lauvås sat Lisbeth, som eg ikkje hadde møtt før, og ikkje hugsa etternamnet til, men som eg no såg inn i auga til, ho jobba i administrasjonen, deretter såg eg på Rasmus Frekstad, som var stipendiat i norrønt så vidt eg hugsa, frå introduksjonsrunden Norma førte meg gjennom då eg kom, og som såg ut som eit kvitt, tynt skrømt med mørkt skjegg og stritt hår, over ein kvit, høghalsa genser, deretter to skuggepersonar, som eg ikkje hugsa verken namn eller klarte å fokusere på, kunne dei jobbe i administrasjonen (eg smilte litt ekstra til dei for å dekke over at eg openbert delte desse menneska rundt bordet inn i eit hierarki etter kvar dei jobba, og openbert såg ut til å meine at undervisningsstillingar hadde større verdi enn administrasjonsstillingar). Eg såg på Cornelis Barstad, som eg berre så vidt møtte blikket til, det forfjamsa meg at han var her, og det forfjamsa meg at han hadde blitt så tjukk igjen, eg hadde ikkje tenkt på han sidan eg ikkje hadde gjengjeldt eit forsøk på eit kyss i ei kjellarstove ein gong tidleg på nittitalet, i det som måtte ha vore den veltrente perioden i livet hans, og eg hadde kome meg ut derfrå, med ei kjensle av å ha svikta han, nok ein gong, slik eg hadde svikta han i heile min barndom ved å late som om eg ikkje la merke til alle standhaftige og heroiske små teikn på samhald, mellom to openberre utskot, eg ville jo ikkje vedkjenne meg at eg var eit utskot, å ta imot eitt av tjukke Cornelis sine varme, roande blikk gjennom klasserommet ville gjere at eg aksepterte dette; vi to var utanfor. Eg kunne sjå på han, iblant, med eit klokt og inkluderande blikk, men det var i kraft av mi stilling som elevrådsrepresentant. Han såg på meg med dei same auga då vi helste så vidt idet eg kom, og Norma introduserte oss, og sa at han underviste på høgskulen i fjor, men at han var tilbake på ungdomsskulen no. Men han er ein av dei kjæraste vennene våre, sa Norma, noko som fekk Cornelis til å smile og seie at vi trong ingen vidare introduksjon. A, sa Norma. Vi gjekk i klasse saman på barneskulen, sa Cornelis. Og på ungdomsskulen. Og på vidaregåande. Jøss, sa Norma, og Cornelis gav meg dette blikket, og eg følte at det var tydeleg at han hadde venta på meg, at han hadde visst at eg skulle kome. Då vi skulle sette oss til bords, venta eg til eg såg kvar Cornelis sette seg ned, og så sette eg meg ein annan stad, sjølv om det innebar å få Rune Flå til bords. Eg skunda meg å sjå vidare på Rune Flå, førsteamanuensis i nordisk litteratur, kjend for å fylle førelesingane sine med fordekt griseprat, han måtte vere i byrjinga av sekstiåra no, tippa eg, endå eg syntest han såg ut som seg sjølv på ein prikk, og til slutt, til venstre for meg, ei ung kvinne eg ikkje hugsa namnet på i det heile, ho var stipendiat, visste eg, handa hennar kjentest som visna gras då eg helste på henne tidlegare (eg smilte litt ekstra til henne, då det gjekk opp for meg at av dei to stipendiatane, hugsa eg berre namnet på den mannlege stipendiaten). Skål, sa vi, i kor. Utan at eg ville det, glei auga mine bort att mot Cornelis, som såg på meg og smilte, som om han visste det, at eg kom til å gjere det, at eg kom til å sjå oppatt på han.

 

__________________________________________________________________________

Frå Gunnhild Øyehaug: Undis Brekke. Kolon 2014. Side 9-14.
Publisert med løyve frå forfattar og forlag. Elektronisk utgåve ved Nynorsk kultursentrum 2015.
© Anna publisering eller offentleg bruk kan berre gjerast med løyve frå forfattar og forlag.
__________________________________________________________________________