Forteljingar og fablar frå andre tider

(Roman, 2010, utdrag)

På dødsleiet
 
Peder Kristian, som eg ikkje hadde sett på minst førti år, låg på det siste. Peder Kristian Pedersen hadde ikkje lenge att. Det kom ein framandkar på døra til meg og fortalde det. Han hadde funne adressa mi i telefonkatalogen. Å ja? Som om det var viktig for meg. Peder Kristiansen vil så gjerne snakke med deg, om du kan besøke han før det er slutt, er du snill. Det er svært alvorleg. Det er noko han må snakke med deg om. Han vil så gjerne ha fred før han sovnar inn. Det handlar om å tilgi. Du kan kome når du vil, det er besøkstid heile dagen når det ikkje er håp lenger. Herregud, er det nokon som driv med slikt i vår tid? sa eg. Det er det, sa den framande, som heitte Landstad akkurat som salmisten, det er difor det er så lett å hugse namnet, men som ikkje hadde sagt kva han dreiv med, anna enn at han kom frå Peder Kristian med ei helsing og ei bøn. Herregud, vi lever då i ei moderne tid, det er då sjukehusprestar alle stader nå, sa eg, folk får jo krisehjelp og trøst og syndsforlating akkurat slik dei får morfin og smertelindring når dei ligg på det siste, og eg kan ingenting av det der, eg minnest ikkje eingong når eg sist såg Peder Kristian – det må ha vore i 1950-åra. Det er eg som er sjukehuspresten, sa mannen, det hadde eg ikkje tenkt å seie. Men dette er faktisk noko heller ikkje eg kan gjere stort med. Du gjer også meg ei stor teneste om du vil ta på deg og bli med nord til fylkessjukehuset, det tar berre ein halvtime.
            Slik gjekk det altså til. Han tok meg med i bilen og lova å køyre meg heim att så fort besøket var over. Men han ville ikkje vere med inn. Dette er noko eg ikkje har noko med, sa han. Det blir mellom Peder Kristian og deg. Eg visste ikkje at det var noko som helst mellom Peder Kristian og meg, eg ville ikkje eingong spørje kva sjukdom han hadde. Presten Landstad var heimekjend på sjukehuset, strena beint gjennom resepsjonen, fann heisen og rette etasjen og svinga sjølvsikkert rundt korridorhjørnet og opna døra til vaktrommet utan å banke på. Ein kvinneleg pleiar med organisasjonsnål viste oss døra inn til Peder Kristian Pedersen. Det går berre ein veg, kviskra pleiaren til Landstad. Så blei eg losa inn. Ingen leidningar, ingen slangar, ingen bandasjar, ingen beger med pillar. Berre ein avmagra mannsling i ei rein seng. Pleiaren retta på puta og dyna til Peder Kristian og kikka etter om han hadde noko å drikke. Vi blei presenterte og handhelsa forsiktig, så var vi åleine.
            Han var så slapp og avkrefta at eg ikkje sette meg, men blei ståande over han ved senga. Det var lørdag formiddag, eg skulle helst ha vore ein annan stad og gjort noko anna enn dette, men eg kom ikkje på kva det var. Ja, her ser du, sa han. Her ligg eg. Det såg eg. Hadde eg ikkje visst det, ville eg ikkje ha sett at det var han som låg der. Vi var sikkert like gamle, over seksti begge to, men vi var under tjue sist vi såg kvarandre. Det må ha vore den tid vi begge budde på hybel i Bergen og gjekk på skule der. Vi må lære oss å tilgi, sa han. Viss vi vil ha tilgiving sjølve. Det nyttar ikkje å gjere seg hard. Den blaute tunga hadde sige ned i den opne og tørre halsen hans for godt. Eg for min del skulle så gjerne ha gjort meg meir hard når eg var i eit hus som dette, eg kunne tilstå kva som helst og tilgi kva som helst, berre for å få det fort overstått og kome meg ut. Ein må vere tilsett på sjukehuset for ikkje å ha det sånn, men ein nektar ikkje ein døyande mann ei siste beine. Det skal ikkje stå på meg – berre sei det du! sa eg.
            Det er dette med Kristine, sa han, det er dette som ikkje gir meg fred. Du drog av stad med Kristine! Det var du som gjorde det! Sanneleg låg han ikkje å tenkte på jenter mens han låg på det siste, det hadde eg ikkje venta. Jo, han kunne kalle det kva han ville, men var det nokon som ein gong drog, var det Kristine. Det var ho som drog av stad med meg. Så ettertrykkeleg at eg vakna opp med henne i København. Seinare bar det til Oslo med oss, og aldri kom eg attende til Bergen. Ho drog også av stad med eit par andre då ho var ferdig med meg. Herregud, Kristine! Peder Kristian skulle berre visst kva han var spart for. Einar, sa han, og nå måtte han få ta handa mi, eg kan ikkje døy med fred før eg har tatt deg i handa og fortalt at eg har tilgitt deg dette med Kristine. Du skal vite det. Nå veit du det. Det har ikkje vore lett, men nå kjenner eg – endeleg. Takk skal du ha for at du unnte meg dette. Takk, Einar! Han fekk ikkje til å seie kva han kjende , og ville ikkje sleppe handa mi før eg forstod. Nå var det mi hand som visna og blei slapp, mens han hadde fått ei ny og forferdeleg kraft i klypene. Det var som om han ville dra meg ned til seg. Ned i senga, ned i det siste mørket.
            Eg fekk ikkje handa mi tilbake og blei ståande halvbøygd og fanga til pleiaren kom inn for å antyde at nå kunne det kanskje vere nok besøk. Eg såg på henne, ho var lettkledd og sveisen, ho minte meg faktisk om Kristine. Men ein mann i min alder. Og så her, så å seie på gravkanten. Kristine, tenkte eg. Kristine, når mi tid kjem, vil eg at du skal kome til senga mi, og eg skal gripe handa di og halde den så lenge eg maktar, og eg skal tilgi deg som ingen har tilgitt deg nokon gong. Men så tok eg meg saman, for mi tid var enno ikkje komen, og eg kjende eg fekk kreftene att. Nei, eg ville ikkje vente så lenge som Peder Kristian. Eg kjende eg hadde alt tilgitt Kristine. Eg gledde meg til å fortelje henne det. Nå ville eg berre heim for å sjå om eg kunne finne henne i telefonkatalogen. Sjukehuspresten Landstad, som køyrde meg attende, skal ha ros for at han var heilt uinteressert og ikkje spurde om nokon ting. Jo, ein må lære seg å tilgi. Det kan lærast.  
 

Frå Einar Økland: Forteljingar og fablar frå andre tider. Det Norske Samlaget 2010. Side 32-35.
Publisert med løyve frå forfattar og forlag. Elektronisk utgåve ved Nynorsk kultursentrum 2011.
© Anna publisering eller offentleg bruk kan berre gjerast med løyve frå forfattar og forlag.