Tico-Tico

(Kortprosa, 2017, utdrag)

Skyene ligg som eit grått lok over den gryta som Bergen, trass alt er. Det er kaldt og surt, og ein iskald, våt vind pressar seg ned frå fjella. Ute på Nattlandsveien durar føremiddagstrafikken forbi. Eg småspring over plassen mellom blokka og butikken og bestemmer meg for at eg ikkje vil gjere noko anna i dag enn å handle og så gå inn igjen og halde varmen. Som oftast trimmar eg på føremiddagen. Ein rask tur for å halde systemet i gang. 

Inne i avdelinga for frukt og grønt legg eg ein plastkasse med raude druer i korga og løftar opp ei hårete kokosnøtt som ligg ved sida av. Veg ho i handa. Det klukkar frå innsida. Eg må innrømme at ho minner meg om å segle. Eg var fleire gonger i Karibia. Steikande sol, kritkvite strender, palmar og drinkar serverte i kokosnøtter med sugerøyr. Det kjennest som ei anna tid. Det er det vel for så vidt også.

Kokosnøttene begynner å dukke opp i butikkane rundt juletider. Kven som kjøper dei, veit eg ikkje. Eg har faktisk aldri sett nokon legge ei kokosnøtt i handlekorga si. Kanskje er dei mest til pynt? Det var vel slik at skulle dei lage for eksempel kokosmakronar for riktig lenge sidan, måtte dei kjøpe heile nøtta og ta jobben med å opne og skjere ut innhaldet, raspe det opp og alt det andre? Dette burde eg vel hugse frå barndommen min, men det gjer eg altså ikkje. Så mange ting som eg elles hugsar. Det var vel heller ikkje så mykje som var tilgjengeleg for oss som var småungar under krigen.

Det ristar i golvet når bussane passerer butikken. Mellom hyllene er det nesten alltid tomt på denne tida.

- Skal du ha kokosnøtt? Ei av butikkdamene kjem forbi og peikar på nøtta eg held i handa.
 -Nja ...
- Du kan få avslag på ho. Det er heilt umogleg å bli kvitt dei nå, uansett. Så fort det har blitt januar, er det ikkje eit menneske som kjøper kokosnøtter.
- Jo jo. Tilbod er jo bra, seier eg og legg ho i korga mi. Eg kjenner eg blir raud. Kva skal eg med ei kokosnøtt? Så skundar eg meg inn mellom hyllene som om eg hadde det travelt.
«Det er ei smerte i livet.» Setninga berre dukkar opp i meg framfor hylla med knekkebrød. Skulle tru det er frå ein song eller noko, men eg kjem ikkje på kva song det i så fall kan vere. Det høyrest ikkje ut som ein type song eg liker. Og det er ikkje ei oppleving eg kjenner meg igjen i heller. Smerte.

Det blir litt sterkt. Men eg innrømmer åt det er ei slags keisemd som treffer meg ganske ofte. Ei kjensle som minner meg om tett, grått skydekke og smaken av kokt potet og tørrsteikt sei utan saus. Hadde eg våga den gong og fått meg ei kone, så hadde nok livet vore annleis. Ikkje nødvendigvis betre, trur eg, men annleis. Far spelte trekkspel. Eg trur det hjelpte han så han ikkje trong å oppleve slik keisemd eller einsemd så ofte. Ikkje det at han sa det nokon gong, men ... det verka sånn dei gongene eg høyrde han spele.

Ein eldre mann, eldre enn meg iallfall, pressar seg forbi meg og løftar ein sekspakning med Hansa-pils frå hylla og ned i korga si. Det ser slitsamt ut. Så rettar han seg opp og helser på meg. - Hei. - Hei, svarar eg. Helser ein på kvarandre i denne butikken, nå?
Ei tid jobba eg med ein Jan Heirsund, som også var telegrafist. Han var sunnmøring og blei alkoholikar. Ein kan vel ikkje seie noko anna. Eg trur han er død nå. Og den tida eg segla med han, var like før han skilde seg for første gong. Han hadde krangla med kona si så busta fauk, før han mønstra på. Det var berre bråk, og han var sjeldan glad. Når han hadde drukke, brukte han å snakke til meg. Sidan det berre var me som var telegrafistar på båten, så tenkte han kanskje på meg som ein nær kollega eller venn, men eg hugsar iallfall at han då ofte brukte å legge armen rundt skuldra mi og snakke til meg. Anden hans stinka av sprit, og noko anna som minte om overmoden fiken, og eg syntest det var forferdeleg ubehageleg at han måtte snakke til meg. I alle fall så tett. Har aldri likt å ha folk så tett innpå meg. Eg er nesten allergisk mot det. Det gjorde meg kvalm. - Du skjønner, sa han ofte. - Du skjønner det, at nokre gonger skulle eg ønske at me menneske berre snakka med kvarandre i morse. Det hadde blitt enklare då. Ikkje så mykje misforståing og krangling. Berre korte beskjedar. Og så kunne me klart oss med mykje meir avstand også. Ikkje sant? «Slapp av», kunne eg skrive til kona mi. Og ho kunne skrive «din ufølsame idiot» til meg. Og så kunne eg skulda på dårleg signal og skrudd meg vekk frå ho. Sånt kunne Jan sitte og rale om medan han pusta dritanden sin på meg og heldt meg for tett. Eg var ikkje einig med han heller, men det er ikkje vits i å seie anna enn ja og ha til ein full mann med kvinnfolkproblem. Eg er den første til å innrømme at det er vanskeleg å snakke med folk, og at det raskt blir misforståingar og slike ting, men det hadde vel ikkje blitt betre om ein brukte morsespråk og radiokommunikasjon? Helst verre. Nei, det er ein idiotisk tanke. Jan var ein av dei eg definitivt ikkje likte på båten. Det var ikkje rart han blei skild. Elles var folk stort sett greie.

Eg ser ned i korga mi. Smør, brød, ein pakke druer, fire middagar frå Fjordland og ei kokosnøtt. Kven handlar slikt? Eg går og hentar nokre andre saker som eg når eg tenker etter, også kunne hatt bruk for. Ein ny oppvaskkost, ei pumpeflaske med handsåpe og då eg nærmar meg kassen, ei avis som eg legg øvst i korga. Så legg eg varene på rullebandet, og ho som sit i kassen, slår alt inn utan å ta notis av kva eg har handla. Berre då ho kjem til kokosnøtta, smiler ho og seier: - Du kan få denne til halv pris. Eg er usikker på om det er same dama som snakka til meg inni butikken. I desse grøne klovneliknande kleda ser dei like ut alle saman. Eg smiler tilbake, betalar kontant og legg alt saman i ein plastpose. Kokosnøtta først. Ho som sit i kassen, er elles travelt opptatt med å føre ein høglydt samtale med ei av dei andre kvinnene som jobbar i butikken, og som står lenger inne og ryddar varer. Dei snakkar om kor avslappande det er å vere på hytta i helgene. Berre det å komme seg vekk. Det er ingenting å merke seg i samtalen. Han fører ingen stad. Eg kan ikkje skjønne anna enn at funksjonen til denne samtalen berre er å halde dette kollegiale fellesskapet ved like. Å halde ut arbeidsdagen.

Når eg er i butikken, legg eg alltid merke til kva andre handlar. Eg klarer ikkje la det vere, og utan å vere bevisst på det set eg saman eit bilete av korleis eg trur desse menneska lever livet sitt. Om eg handlar i helgene når det er travelt i butikken, har eg rik anledning til å fa med meg kva folk handlar, medan eg står i kø. Ein av favorittane mine er feite folk som handlar mat som dei kjem til å bli feitare av. Då må eg le. Eller studentar som handlar mat som dei kjem til å bli endå tynnare av. Noko anna eg liker, er ungdommar eller unge vaksne som kjem springande inn i butikken to minutt på seks ein laurdag ettermiddag. Ser eg det, må eg alltid smile. Det er liten tvil om at dei skal nå ølsalet, og det er liten tvil om at dei så vidt rekk det. Stort sett. For ein siger! For eit ungdommeleg overskot. Om sommaren står eg nokre gonger på balkongen i sekstida og ser etter ungdommar som spring til butikken langt der nede. Eg ser også kor sakte og nøgd dei rører seg når dei kjem ut igjen.

Eg går raskt tilbake igjen og rett inn i blokka, der eg tar heisen til fjortande etasje og låser meg inn i leilegheita. Eg legg varene på plass og skrur oljeomnen ein tanke høgare. Slike dagar synest eg ikkje radiatoren gir nok effekt. Eg et føremiddagsmat ved kjøkenbordet og fell etterpå litt ut medan eg høyrer på radioen. Det skjer meg innimellom. Truleg tenker eg på noko, men eg klarer ikkje heilt å fange kva det er. Eg har eigentleg nokre ærend å ta meg av i banken, det kunne ha vore noko i samband med det, men eg lar det falle og bestemmer meg for å utsette å tenke på det til etter helga. Då får eg lage ei liste og klarne tankane. Eg tar med meg avisa inn i stova og set meg i stolen, men ganske snart må eg ha sovna, og då eg vaknar sakte opp igjen, høyrer eg nyheitssendinga frå radioen inne på kjøkenet. Klokka kan vere eitt. Ho kan vel ikkje ha blitt to? Eg blir sittande utan å gjere noko med at det er vanskeleg å høyre anna enn mumling og enkeltord av nyheitssendinga. Gjennom den opne kjøkendøra ser eg også kokosnøtta som ligg på den elles ryddige kjøkenbenken. Ho ser malplassert ut. Eg tenker over om eg har eit verktøy som kan opne ho. Tja. Eg har jo sager i forskjellige storleikar. Og så har eg drillen. Eg kan for eksempel feste eit passeleg stort bor til han og bore eit hol? Eller eg kan enkelt og greitt ta fram hammaren og gi nøtta ein real kakk på eit av dei svake punkta.

I gangen opnar eg skapet med alle dei urørte flaskene eg har kjøpt i taxfree-butikkar dei gongene eg har vore på cruise. Enkelte av dei er sikkert femten år gamle, dei siste frå nyttårscruiset for berre nokre veker sidan. Eg tar ned ei flaske blankt brennevin og set ho på kommoden. Så hentar eg drillen og finn eit passeleg stort trebor inne på arbeidsrommet. Eg skrur det fast og går tilbake til kjøkenet. Utan å nøle tar eg tak i kokosnøtta med venstre hand, finn ei stilling der nøtta ligg ganske stabilt, og pressar ho mot underlaget. Med høgrehanda løftar eg drillen og siktar meg inn på eit punkt litt oppe på nøtta. Eg skjelv litt på handa, merkar eg, har gjort det i fleire år, og det blir ikkje betre. Eg trykker sakte på startaren. Roret far raskt feste og freser enkelt eit passeleg stort hol i nøtta. Det skvulpar litt over då boret bryt igjennom.  Eg set drillen på kjøkenbenken og finn fram eit glas medan eg held nøtta stabil. Så tømmer eg innhaldet over i glaset. Det ser om lag ut som skitent sølevatn, men lukta er ikkje verst. Heilt klart kokos. Eg lar nøtta ligge og går tilbake til gangen, der eg har gløymt flaska. Av ein eller annan grimn legg eg merke til mitt eige spegelbilete i farten forbi spegelen, og eg stansar opp og gliser til meg sjølv før eg går vidare. Slik ser eg altså ut. Ein syttifire år gammal mann i ein overtrekksdress som seier svitsj-svitsj når eg går. Det er sanninga, det er ok. Eg opnar skrukorken og heller ein god klunk sprit opp i kokosvatnet. Cirka halvparten av kvar må vel vere bra. Skulle det meir oppi? Tja, hadde eg noko? Eg løftar fram sukkerskåla frå skapet og slepper oppi fire store teskeier med sukker. Så rører eg godt. I kjøkenskapet ligg det ein pakke sugerøyr.

Eg trekker tre stykke ut frå plastpakken og bøyer dei til. Dei kjennest klissete mellom fingrane og er vel i ferd med å gå i oppløysing. Dei har lege der frå ein gong søstera mi og ungane hennar var på besøk ein ferie. Det kan ha vore tolv år sidan. Så heller eg ein god del av blandinga tilbake gjennom holet i nøtta og stikk tre fargerike sugerøyr nedi. Det ser fabelaktig ut. Eg skrur radioen av og går ut i stova. Ah, musikk. Men korleis skal eg få sett i riktig kassett? Kokosnøtta kan eg ikkje få lagt frå meg, då vil innhaldet renne ut. Med høgrehanda klarer eg etter ein del strev å få lirka kassetten ut av hylla og sett han i spelaren. Det er ein samlekassett med ulike artistar. Så spolar eg fram. Ja, der. Den førre songen held på å avslutte. Eg rettar meg opp, og så begynner han. Tico-Tico! For ein rytme, for eit driv. For eit overskot i spelet. Eg nikkar på hovudet i takt til musikken, løftar sugerøyra til munnen og syg inn. Ah!
Godt er det vel ikkje akkurat. Truleg er blandingsforholdet feil. Eg kan jo ikkje lage drinkar, har aldri gjort det før. Eg tar nokre slurkar til. Nei, det er berre kvalmt. Songen sluttar, og ein instrumentallåt framført på hammondorgel startar. Eg hugsar ikkje kva han heiter, men det er noko kvalmande med låten også. Noko anna ord klarer eg ikkje å sette på det. Det minner meg om min første tur over Atlanteren. Jøye meg som eg spydde på den turen! Eg går bort til balkongdøra, låser opp og trekker ho til sides. Den kjølige lufta slår imot meg, og eg trør ut på balkongen. Så lener eg meg mot gelenderet og ser dei fjorten etasjane rett ned på asfalten. Då eg flytta inn hit for snart trettifem år sidan, torde eg knapt å gå ut på balkongen, og det hende ikkje sjeldan at eg vakna med eit rykk og hadde hatt ein draum der eg hang ut over rekkverket eller enkelt og greitt berre såg utfor kanten og kjende på det vanvitige suget i magen. Det hadde gjort meg så redd at eg vurderte å flytte ut igjen. Eg var redd for at eg hadde gjort ein stor feil, og kvar gong eg hadde sjansen, reiste eg vekk i helgene for å unngå dei sugande draumane. Men etter eit halvår blei dei sjeldnare, og nå er dei heilt borte. I staden hender det ofte at eg kan glede meg over utsikta og nyte å vere så høgt oppe over alle andre.

På andre sida av plassen står bussane i lange rekker. På veg inn for å bli vaska i ein svær vaskehall. Nokre av dei kjem inn, andre køyrer ut. Rytmen i det er noko av det beste med utsikta. At det heile døgnet er liv og bevegelse der borte. At verda ikkje stoppar opp, og at trafikken på Nylandsveien aukar og minkar etter kva tid på døgnet det er. Trafikken er ein del av naturen. Biltrafikken om natta like naturleg å sjå på som månen over Nattlandsfjellet.

Kulda kapslar meg inn. Det kjennest som ho ligg som ei hinne rundt meg. Ei hinne eg kan tørke av meg om eg rører meg. Den iskalde, våte vinden frå sør tar heldigvis ikkje på denne sida av blokka. Eg ser ned på fortauet langt der nede. Det er folketomt. Så lar eg kokosnøtta med sugerøyra liksom gli ut av hendene mine og falle og etter ei tid bli knust mot asfalten der nede. Det tar verken meir eller mindre tid enn eg hadde tenkt, men det er fasinerande å høyre kor mykje forseinka lyden av smellet er. Det er elles lite som er spektakulært ved fallet. Ikkje noko stort smell, og heller ikkje noka spreiing å snakke om. Berre ein våt flekk på bakken og bitar av kokos og skal liggande nokså samla rundt. At eg har budd her i snart trettifem år utan å hive noko utfor kanten, ja, ikkje eingong sleppe ei spyttklyse eller ein sneip i den tida eg røykte, det er eigendeg eit under. Men nå er det gjort. Eg kjem meg inn og lukkar døra. Så går eg inn og ryddar vekk glaset, sukkerskåla og skeia. Eg set det i oppvaskmaskinen, tørkar vekk sølet og skrur av kassetten i stereoanlegget. Så set eg meg i stolen og begynner å løyse det kryssordet eg hadde komme til.

Så mykje som det blæs i dag, kjenner eg tydeleg at heile blokka svaiar svakt frå side til side, akkurat slik ho er konstruert for å gjere.

 

Frå Gaute M. Sortland: Korte meisterverk. Samlaget 2017. Side 37- 46. Publisert med løyve frå forfattar og forlag. Elektronisk utgåve ved Nynorsk kultursentrum 2018.
© Anna publisering eller offentleg bruk kan berre gjerast med løyve frå forfattar og forlag.