Den mørke porten

(Kriminalroman, 2013, utdrag)

SKAGEN, NATT TIL SØNDAG 17. JULI 1966

 

Sand, vind, vatn.
Alt som blir slipt og forma over tid, dei bitte små korna på ei sandstrand som havet skyv på, vinden kvervlar opp, løftar i lufta – og spreier ut over store landområde.
Kvart år blir tuppen på Danmarks nordlegaste punkt, også kalla Grenen, flytta ti meter i nordaustleg retning.
Ved Grenen møtest to hav, Skagerrak og Kattegat, og dannar eit merkeleg naturfenomen. Bølgjer kjem skliande inn frå kvar si side, kvart sitt sjøområde, og møtest på midten, som om dei to hava slukte kvarandre – og løyste seg opp i eit sakte, skummande brøl.
Havstrømmane her er livsfarlege.
Det å bade her, det å trø ut i dei sterke strømmane, er så godt som sjølvmord.
Likevel er staden ein magnet for tilreisande. Dei møtest i hopetal kvar dag, særleg i sommarhalvåret, for å stå med éin fot i Skagerrak og éin i Kattegat.
Sand, vind, vatn.
Her hekkar òg hav- og kongeørnar, hauk og falk. Dei svever på den sterke vinden, ligg stilt med vengene utstrekte og manøvrerer seg i posisjon mot bytta. Rovfuglane pressar seg saman ut mot spissen av odden, vil utnytte oppdrifta optimalt før den lange turen over Kattegat, mot hekkeområde i Sverige.

 

Denne natta er det ingen fuglar å sjå på Grenen, ingen menneske. Klokka er vel to, og det blæs stiv kuling frå sørvest, enkelte kast er oppe i storms styrke, skyene rasar i flukt over nattehimmelen.
På tuppen av Grenen står eit par einslege sko.
Det er kvinnesko av merket Progress, og dei har stått i vasskanten i nærmare ein time. Eit par kvite sokkar er rulla saman og lagt pent i den eine skoen, ein papirlapp stukke ned i den andre. Det flør, havet stig, og bølgjene kjem stadig nærmare skoa. Snart vil vatnet kjærteikne gummisolane, før det trekker seg tilbake, rislar over sanden og tusenvis av kvite, små skjel. Om eit par timar vil havet stå så høgt at skoa, viss havstrømmane er sterke nok, bli løfta opp frå sanden og trekte ut på havet, som om dei lengta etter mennesket som for inntil litt sidan bar dei.
Men skoa skal ikkje lide same lagnad som eigaren sin.
For i dette augeblikket kjem ein mann halsande oppover Grenen. Han langar ut bortover sanddynene, er fullstendig utkjørt og gjennomvåt av sveitte og regn. Han har sprunge att og fram i Skagens gater lenge, heilt sidan han oppdaga at plassen hennar i dobbeltsenga var tom – og ei uro risla inn i kroppen. Han har sprunge inn og ut av smaug og gatestubbar i ein halvtime, forbi rekker av småhus, dei same bygningane som tidlegare har fylt han med slik ein kriblande varme.
No verkar dei framande, nærmast som tause skal. Og alt han har i hovudet, er å finne henne, få vissheit om at Louise har det bra.
Han har til og med forlate den fire år gamle sonen deira for hennar skyld. Sonen ligg forhåpentleg og søv uskyldig i barnesenga no. Men mannen har ikkje fått varsla nattevakta, for panikken har tatt han fullstendig.
Han veit det står om livet. Han kjenner henne for godt til å tolke det annleis.

 

Det var blitt ein fiks idé for han, ja, nesten ein slags mani, det at dei skulle oppsøke himmelkvelvingen ved Skagen, der dei såkalla Skagen-malarane hadde funne inspirasjon i dei spesielle lysforholda. Han var blitt heilt oppslukt av prosjektet, det å trekke Louise ut av skuggane, bort frå institusjonane ho hadde frekventert dei siste åra.
Skagen-malarane hadde tent gneisten i han.
Heile vinteren gjennom hadde han lese om det fascinerande spelet mellom lys og mørke i bileta deira, om strømningane i kunsten på den tida, den såkalla impresjonismen, der det vesentlege var måten ein tolka, la seg sjølv i – og framstilte – ytterverda på, slik alle Skagen-malarane hadde gjort i større eller mindre grad.
Og dei første dagane i Skagen vandra mannen rundt i lykkerus. Louise var ein annan. Det var liv i auga hennar igjen, og ho tok på han. Det var årevis sidan sist. Og kvar gong han kjente handa hennar mot huda, gikk det ein støyt gjennom han.
Han begynte nesten å gråte.
Sonen var òg oppstemt, hadde ete is og raude, danske pølser, og funne leikekameratar i same alder på hotellet. Latteren hadde hoia gjennom romma, og Louise begynte endeleg å interessere seg for sonen igjen, kom med små replikkar om ting han sa, fakter han hadde lagt seg til.
Dette i skarp kontrast til stemninga under bilturen ned.
Den hadde vore eit helvete, steikvarme, uuthaldelege timar gjennom dei svenske skogane, før dei endeleg seig inn i bilkøen ved ferjekaia i Göteborg.
Men det å komme fram til Skagen, slik i kveldinga, berre vandre ut av den innestengte, stinkande billufta og ned mot kysten, stranda, ta horisonten inn over seg.
Det var som eit mirakel.
Fargespelet på himlingen imponerte sjølv Louise. Han hadde ikkje sett henne smile slik på lenge. Og berre det i seg sjølv var ein siger. For han hadde snakka så mykje om dette lyset for henne, ho var truleg gått lei for lengst.
No kunne ho sjå det med sine eigne auge.
Det var eit heilt spesielt lys: reint, intenst, rikt på fargar og nyansar.
Det var heller ikkje tilfeldig at dei tok inn nettopp på Brøndums hotell. Dette hadde vore basen til Skagen-malarane mot slutten av 1800-talet. Anna Ancher var til og med dottera til eigaren av hotellet, Erik Andersen Brøndum.
Han hadde planlagt alt ned til minste detalj. Alt skulle bli perfekt. Ferien skulle markere starten på det nye livet.

 

Og tanken hadde slått ned i han mens han virra rundt i blindgatene rundt Brøndums Hotel:
Grenen!
Det var der ho var. Han visste det med heile seg.
Det var berre få timar sidan dei hadde vore der. Dei hadde meldt seg på den daglege omvisinga og hadde stått der med eit tysk ektepar i den overveldande vinden. Stemma til guiden kom og forsvann i vindkasta. Det var umuleg å få med seg alt ho sa.
Han følgde uansett ikkje særleg med. Han var livredd for at sonen skulle trø ut i havstrømmane, og hadde hendene godt planta på skuldrene hans under heile seansen.
Louise verka på si side fråverande, nesten forskremt, mens dei var der.
Til slutt sa ho at ho ville tilbake til hotellet.
Det var truleg da han hadde begynt. Den nye nedturen.
Han hadde oversett faresignala, det at nettopp denne tilstanden, tidsrommet når eit svakt menneske er i ferd med å bli betre, er livsfarleg.
Det er på veg oppover fallet blir knusande.

 

Og dette er i ferd med å gå opp for han mens han spring oppover Grenen.
Vinden pressar mot ansiktet. Skyene fyk over horisonten.
Sand, vind, vatn.
Vindstyrken aukar dess lenger ut på Grenen han kjem. Håret blafrar, kleda trykker mot kroppen. Han skimtar endeleg tuppen på odden no, og han spring og spring, men kan ikkje sjå henne nokon stad.
Ei lette sig inn i han. Ho er ikkje her likevel!
Og han sakkar farten, går no, lar pusten falle tilbake i kroppen.
Da får han auge på skoa.
Han stansar.
Tar så dei siste stega fram til nordtuppen av Danmark.
Han bøyer seg ned, løftar skoa opp frå sanden. Først no ser han papirlappen nede i høgreskoen.
Sakte brettar han ut den vesle lappen. Alt som står, er denne eine setninga:

 

Den ene tar apparatene ned

 

Arket glepp ut av handa, blir tatt av vinden og svirrar bortover sanddynene. Han reiser seg, blir ståande og stire mot strømmane som sig inn frå Skagerak og Kattegat, bølgjene som sluker kvarandre.
Han skjønar meldinga. Skjønar og skjønar ikkje.
Berre éin ting veit han: Der ute er ho. Ein eller annan stad nedi bølgjene.
Han vil rope noko, men ingen lydar kjem, ingen tårer heller.
Alt har stivna.
Han blir berre ståande og stire vekselvis ut mot havstrømmane og opp mot himmelen.
Ned i vatnet. Opp mot himmelen.
Det er som om fargane er viska ut av horisonten, som om han stirer inn i eit ikkje-lys, eit punktert lys. Han veit det allereie: Dette mørket vil han alltid hugse. Dette ikkje-lyset vil brenne seg fast i medvitet, forfølgje han overalt.
Og det einaste han har lyst til, er å gjere som henne, berre vandre ut i havstrømmane og la dei omfamne han, trekke kroppen hans under på eit blunk – og bli tatt imot av henne på andre sida.
Men han skjønar at det er umuleg. Han må vere der når sonen vaknar. Viss ikkje vil ingen vere der.
Han løftar handa til farvel, lar ho søkke igjen.
Etterpå går han tilbake til hotellet.
Da sonen vaknar på morgonkvisten, sit han på sengekanten og held han i handa.