Ei kanna salt

(Forteljing, 1889)

Av Mons Litleré


Ein gut fraa Sunnfjord fortel.


Det var ein fager, frisk morgon um hausten, at eg skulde i skulen. Eg hadde vaskat meg og stod med bøkerna under armen. Klokka var inkje nett so mykje, at me trengde um aa ganga. Men eg vilde stad lel. For me skuleborni brukte det jamt so aa vera framme eit korter, fyrr skulen byrjad. Det var slik moro aa leika seg ute kring nausti i fjøra. Der tok me "Tvautry maal", leikad "Graabein og gjeiter" og "Ut, ut, alle mine duvor" og mangt anna. Eg vart so glad, daa eg tenkte paa alt dette. Eg gjekk.
 
 
Ute i svali stod han far. "Du skal springa ned til Hansen og kjøpa ei kanna salt," sa han. "Eg lyt i skulen no," sa eg. "Nei," sa han, "klokka er inkje nie endaa, so du hev god tid."- "Eg vil i skulen," suttrad eg og tokkad meg frametter. "Kva slag - gjeng du inkje snøgt, skal du faa ris!" sa han far og kom og vilde taka meg. Daa slengde eg bøkerna i troppi og sprang uppetter vegen; eg vilde røma. Eg torde inkje sjaa attum meg, men berre sprang, til eg kom avsides, høgt upp i ville morki. Der la eg meg nedfyr ein stein og glytte. Eg vart inkje var nokon og vilde til aa ganga vidare, daa eg med same saag baade han far og ho mor koma. Dei saag kringum seg alle stader, men gaadte inkje meg. Eg glytte fram ender og daa.
 
 
Ho mor saag so sorgfull ut. Han far var hard. Dei gjekk framum, snudde so og kom attende. Dei hadde inkje set meg. Men daa eg skynad, dei vilde gange heimatt, vart eg mest fælen. Kvar skulde der verta av meg no?
 
 
Eg drog meg att og fram kring holtarne. For kva anna kunde eg vel gjera no, eg inkje torde heim. Eg hadde ingen heim, eg no. Eg var heimlaus.
 
 
Aa - den som kunde ha vengjor og fljuga langt, langt - aldri sjaa heimen sin att eingong. Men nei, eg gjekk der so frosen og fatig.
 
 
Aa - um eg kunde vaaga meg ned att! Eg laag paa ryggen og saag ende upp i himmelen. Aldri det slag skodd. Han var so klaar, so klaar. - Fjorden var blank som ein spegel. Eg saag marbakken, kor han krokad seg burt og hitetter. Ovanfyr var der fin sand eit heilt stykkje. Der laugad me oss um sumaren. - Lauvskogen stod i gul bunad, kor stillt der var, so datt det ned ender og eit like ved. - Alt kornet stod paa stauren. Det var nett som ein flokk krigsmenner, totte eg. - Der saag eg, borni kom veltande ut or skulestova. Dei hadde frikorter. Aa, kor dei leikad seg! Men eg fekk inkje vera med. "Det er saltet si skuld," sutrad eg. Aa nei, det var nok inkje det. Daa vart det so ilt aat meg. Eg tok paa aa graata - gret og gret, som eg inkje kunde slutta att. So bad eg Fadervaaret mange gonger og bad, at far og mor inkje maatte vera sinnad paa meg. Eg var so rædd, eg skulde faa ris.
 
 
Eg tokkad meg lenger og lenger ned. Ned ved skidgarden heldt det paa nokre smaae gutar og leikad seg. Og eg gav meg med. Snart kunde eg leika meg, eg og. Daa saag eg, han far kom. Eg freistad aa halda meg roleg. Det fekk no ganga, som det vilde. So tok han meg i armen og sa, eg skulde fylgja, og eg fylgde med strakst. Eg vart reint forbinad. Han var inkje vill. Ho mor tok meg tilsides og spurde, kva eg hadda tenkt paa. So fortalde eg alt saman. Ho gret, daa ho høyrde, eg hadde leset Fadervaaret. So sa ho med han far, at eg skulde inkje faa stryk, fyr det eg, hadde gjort det.
 
 
Men dagen etter var eg lydug.
 
 
 

Frå Lesebok fyr born av Andreas Austlid. Bergen: Mons Litleré 1889. Elektronisk utgåve 1996 ved Jon Grepstad