Bikubesong

(Roman, 2000, utdrag)

Eg er 40 no, like gammal som Morrissey. Snart er hausten her og mor mi har komme heim til Murboligen for å dø. Ho ligg for det meste i senga, kald og tynn, lita og gjennomsiktig, ventar på døden mens ho glir inn og ut av søvnen.
    Eg breier dyna over henne og hentar vatn til henne når ho vil drikke. Eg held henne i handa og børstar håret hennar når ho er vaken. Eg prøver å få henne til å ta medisinen ho har fatt med frå sjukehuset, men ho nektar.
    Eg har tatt nok medisinar, seier ho. Eg vil ikkje ta meir.
    Eg masar ikkje på henne og tenker at det speler inga rolle. Snart er det over likevel. Snart er det slutt.
    Eg har flytta øyrelappstolen inn frå stova. Eg kryp saman der med eit pledd over meg når mor mi søv. Dagane kjem med ein siste rest av sommar, som om dei flammar opp ein siste gong, før hausten skal forvandle alt til oske og undergang.
    Eg liker kveldane seint i august når mørket kjem snikande tilbake og månen rullar heilt framme på fjellkammen. Eg veit ikkje, det er noko gale med dei lyse sommarnettene. Det er som om dei er vaska på feil program.
    Eg lengtar etter hausten, regnet mot ruta og mørket med alle lysa utanfor, som om dei er ei smørje av fingermaling nokon har klint på vindauga.
    Eg ser korleis lyset langsamt skiftar i rommet, korleis alle gjenstandane lagar ulike skuggar etter kva tid på døgnet det er. Eg ser korleis nettene tetnar til, korleis insekta flaksar hjelpelause mot dei tente lampene.
    Ei natt fangar eg ein svermar i hendene mine, lukkar han inne og kjenner korleis han byksar rundt inne i handflatene, desperat frå side til side. Så slepper eg han laus.
    Om natta speler eg gamle Smiths-songar på walkmanen: «Back to the Old House» og «Stretch out and Wait» og «Asleep». Eg veit at når eg seinare speler dei songane, så vil eg tenke på mor mi desse siste dagane i livet hennar.Syng meg i søvn, syng meg i søvn.
    Eg ser kor lita ho er blitt. Ho er blitt bitte lita, som ei lita jente, som om ho har gått sirkelen rundt, frå jente til kvinne og heile vegen tilbake til jente igjen.
    Men framleis er ho vakker, og eg liker å sjå på henne når ho søv. Dei fine trekka i ansiktet hennar. Dei magre hendene som kviler på dyna, hender med blodårer i merkelige mønster og hud som tynt papir.
    Sakte spreier døden seg i kroppen hennar. Snart er det slutt. Snart er det over. Snart er mor mi borte. For nokre dagar og netter finst ho ein stad mellom denne verda og ei anna der ho vil vere bortanfor alt håp.
    Korleis har livet hennar vore?
    Eg hugsar noko Morrissey sa om å vere tilfreds. Han sa at det er umulig for eit menneske å vere tilfreds. Du prøver heile livet å bli tilfreds, men du kjem aldri dit, for du legg til sides alt det viktige, du legg alle viktige ting til sides mens du ventar på den dagen i livet ditt som aldri kjem.
    Eg har lyst til å spørre mor mi om det, men eg får meg ikkje til. Det blir for store ord, eg kjem bare til å setje dei i halsen og stryke med før ho. Eg har ikkje eingong sagt til henne at eg er glad i henne, ikkje eingong noko så lite har eg vågd å seie.
    Endå eg elskar henne av heile mitt hjarte. Eg elskar henne verkelig, elskar henne så mykje ein sånn fyr som eg kan elske eit anna menneske.
    Ho er den finaste kvinna eg veit om. Aldri har eg hørt henne seie eit vondt ord om andre. Sjølv ikkje etter at ho blei skilt frå far min, har ho sagt eit skeivt ord om han. Og far min er ein mann eg kunne finne tusen stygge ord å seie om.
    Eg har så mange stygge ord. Mor mi har ingen.
    Mor mi har alltid ofra seg for alle andre. Sitt eige liv har ho lagt til side, og ho har ikkje eingong drømt om den dagen som aldri kjem. Heile livet har eg skuffa henne, men ho har aldri klandra meg. Ho har støtta meg i alt eg har gjort.
    Ei stund hadde eg jobb i posten, og då eg konsekvent nekta å gå i uniform, ville dei sparke meg. Eg spurte om dei hadde noko å utsetje på jobben eg gjorde. Var det nokon som hadde klaga, var det nokon som ikkje hadde fått posten sin eller noko?
    Det var det ikkje, det var bare det at eg måtte gå i uniform når eg delte ut posten, eg kunne ikkje gå i mørk dress med T-skjorte.
    Det er ikkje ei T-skjorte, sa eg, det erSmiths-T-skjortami. Det spelte inga rolle, sa dei, eg kunne ikkje gå i T-skjorte når eg gikk postruta, eg måtte gå i uniform. Eg kunne i alle fall ikkje gå med ein bunt påskeliljer i baklomma. Det var definitivt utanom reglementet. Det gikk ikkje å gå med ein bunt påskeliljer i baklomma. Eg måtte gå i uniform.
    Men dette er mi uniform, sa eg. Er det nokon som ikkje har fått posten sin fordi eg går i Smiths- T-skjorte eller med påskeliljer i baklomma? Eg sa at eg trudde dei var livredde for folk med påskeliljer i baklomma.
    Dei gav meg sparken på dagen. Då gikk mor mi rett bort til postsjefen og fikk han til å ta meg inn igjen. To veker seinare slutta eg. Mor mi sa ingenting. Det var ikkje noko å diskutere. Eg var nødt til å slutte.
    Eg meiner, eg kan ikkje ha ein vanlig jobb, eg kan ikkje stå opp klokka sju for å preike drit med folk eg hatar. Eg kan ikkje ha ein jobb der eg må vere i lag med alle desse forferdelige folka og i tillegg må spørre dei kva dei skal gjøre i helga.In my life, why do I smile, atpeople who I'd much rather kick in the eye?
    Midnatt no. Ute er det fullmåne. Mor mi søv. Eg har nettopp henta eit glas vatn til henne. Ho har drukke og sovna igjen. Eg tenker at om mor mi dør denne dagen, så dør ho på same dato
som prinsesse Diana, året etter at Diana krasja i Paris. Det hadde vore som faen.
    Mor mi elska prinsesse Diana. Eg ertar henne for det og seier at prinsesse Diana bare var ei utrulig kjedelig kvinne med altfor mange pund. Sjølvsagt reiste Diana til den tredje verda no og då for å klappe fattigungane på kinnet og for å bli fotografert saman med dei, men ho gjorde det kledd i Chanel, ikkje sant?
    Eg las opp for mor mi noko Morrissey sa om Diana: at prinsessa brukte 25 000 pund i året på sminke, og finst det eigentlig nokon helgen som gjør det? Brukte til dømes MorTeresa 25 000 pund i året på sminke? Om MorTeresa brukte 25 000 pund i året på sminke, burde ho ha fatt pengane tilbake på dagen.
    Eg speler «Strangeways Here We Come» lågt på walkmanen. Eg veit ikkje kva Smiths-plate eg liker best. Det varierer alt etter som. «The Queen Is Dead» er sjølvsagt den beste, «The Queen Is Dead» er den beste av absolutt alle plater, men ikkje alltid. I natt er «Strangeways» like god. I natt vil eg bare spele «Strangeways».
    Mor mi har alltid hata The Smiths. Ho har aldri sagt det rett ut, men eg veit ho hatar dei. Eg har likevel alltid fått spele platene mine så høgt eg vil. Ho har aldri bedt meg skru ned lyden eller noko.
    Eg sa det til henne ein gong: Musikken er min einaste venn, musikken er den einaste vennen eg nokon gong har hatt. Ho rista på hovudet då og gav meg ein klem.
    Ho har aldri forstått det der, korleis du kan bli heilt oppslukt av musikk og gløyme alt anna. Eg hugsar første gong eg hørte The Smiths. Eg veit ikkje, det er den kjensla du jaktar på resten av livet, trur eg. Men du kan bare vere jomfru ein gong i livet, ikkje sant?
    Musikk er ein måte å puste på. Eg kan kjenne meg så ulykkelig og nedfor som det går an å kjenne seg, men når eg speler bestemte plater, er det som om eg langsamt blir løfta opp frå golvet og stig mot taket. Eg har lese ein plass at Morrissey har det på same måten.
    Musikk er det perfekte dopet, seier Morrissey. Musikk er betre enn narkotika.
    Klokkeradioen blinkar 00.45. Mor mi stønner i søvne og drømmer, eg ser det på korleis auga rører seg under lokka. Eg lurer på kva ho drømmer om. Kva drømmer du om når du veit at du skal dø? Om alt som har vore? Alt som skal komme? Alt som ikkje blei noko av?
    Ho vaknar og ser opp på meg. Eg skrur av musikken og smiler til henne.
    Du er ein snill gut, seier ho. Du har alltid vore ein snill gut.
    Eg spør om ho vil ha meir å drikke. Ho ristar på hovudet.
    Det er best for deg at eg går bort no, seier ho.
    Eg ber henne om ikkje å snakke slik, ho er sjuk, ho snakkar over seg.
    Når eg går bort, blir du endelig fri, seier mor mi. Då kan du gå ut og treffe jenter.
    Ikkje snakk, mor! seier eg.
    Eg vil bare at du skal treffe ei god jente, at du skal treffe ei som du kan gifte deg med og bli lykkelig saman med.
    Ho har aldri forstått det der. Det finst ingen lykkelige par. Vis meg eit lykkelig ekteskap, og eg skal sende gratulasjonstelegram. Vis meg ein harmonisk familie, og eg skal verve meg i Framandlegionen.
    Mor mi er den som best burde forstå det, ho som braut med far min, ho som slost eit halvt liv med far min og så braut tvert for å overleve. Lykka kan ikkje leve innanfor så tronge rammer.
    Det hadde vore så fint for deg å treffe ei jente, seier mor mi.
    Sov no, seier eg.
    Ho legg seg ned.
    Eg las i eit blad om Morrissey og kjærasten hans. Mens dei var saman, plapra ho jenta til vennene deira om kva som skjedde mellom henne og Morrissey, alt saman, heilt ned til minste pinlige detalj.
    Det var som om å henge skittentøyet ut på utstilling, sa Morrissey og tenkte: Greitt, eg har fått nok av dette, eg har fatt nok, det er ikkje slik eg vil ha det. Og sidan har han visstnok aldri vore saman med nokon. Han har levd einsam. Etter kvart som åra gikk, innsåg han: Vel, eg lever i sølibat.
    Eg lever som Morrissey. Eg er vegetarianar, og eg lever i sølibat. Eg har ikkje hatt ei jente på tjue år. Det er den einaste løysinga.I will live my life as I will undoubtedly die — alone.Denne verda er så full av sex og så fattig på kjensler. Folk flest har hjernen mellom beina.
    Eg hatar det når folk snakkar om sex på trivielt vis. Eg får meg ikkje til å snakke om sex på grisete vis.Fittepreikkalla dei ekle fyrane på posten det. Fittepreik. Dei gjorde meg bare kvalm. Dei var bare ein gjeng siklande idiotar. Ingen av dei hadde eingong hørt om The Smiths.
    Mor mi seier at ho skulle så gjerne vere sikker på at nokon ville ta seg av meg og vere glad i meg.
    Tenk om du fann deg ei snill jente, seier ho.
    Gud, vi har diskutert dette tusen gonger. Ho vil så gjerne ha eit barnebarn. Det er saka. Ho vil ikkje at alt skal dø ut med meg. Ho vil at alt skal førast vidare, at livet skal gå vidare.
    Eg ønsker av heile mitt hjarte at eg var alt det ho vil eg skal vere. Eg skulle ønske at eg for ein gongs skuld ikkje skuffa henne. Eg kunne ha sagt kva som helst til henne, gjort kva som helst for henne, kva som helst, kva som helst i heile verda, bare ho dødde lykkelig.
    Eg har ei jente, seier eg og trur nesten ikkje sjølv at eg verkelig seier det eg seier.
    Eg har ei jente, seier eg igjen.
    Har du? spør mor og reiser seg halvvegs opp i senga.
    Eg nikkar.
    Eg har ikkje fortalt det før no, seier eg. Ho er litt blyg.
    Men så flott! seier mor mi. Så fantastisk! Kva heiter ho?
    Marita, lyg eg.
    Marita, seier mor mi. Så fantastisk! Bur ho i fjorden?
    Eg seier at foreldra hennar kjem frå fjorden, men dei bur ikkje der lenger. Ho bur her i Odda.
    Fortel meg alt om henne!
    Eg tenker at no må eg lyge, no må eg lyge til eg blir blå i trynet. Eg tenker på det dei seier om at dersom du lyg lenge nok, så blir du til slutt trudd. Eg må bare lyge og halde på lenge nok.
    Eg fortel henne om jenta mi, eg diktar opp og bløffar og skrønar og lyg. Eg trur ho forstår at eg lyg, men ho seier ingenting, ho skjønner heilt sikkert at eg lyg, men det er akkurat dette ho vil høre, så ho seier ingenting.Please please please, let me, let me, let me, let me get what I ivant.
    Når kan eg treffe henne? spør mor mi.
    I morgon, seier eg og tenker at det er ikkje meir tid, eg kan seie alt dette og likevel komme ut av det. Snart er det over. Snart er det slutt.
    Du kan treffe henne i morgon, mor. Eg skal hente henne til deg i morgon. Sov no. Legg deg og sov no.
 

Frå Frode Grytten: Bikubesong. Samlaget 2000. Side 11-17.
Publisert med løyve frå forfattar og forlag. Elektronisk utgåve ved Nynorsk kultursentrum 2011.
© Anna publisering eller offentleg bruk kan berre gjerast med løyve frå forfattar og forlag.

Artikkellesar