Korleis ein i gamle Dagar for aat med Kjættarar.

 
(Etter Hjalmar Strømer).
 
(Del 2 av 3. Fyrste delen.
 
(Slutten).

Dei hadde i Tusundvis med Maatar aa pina Folk paa, pøste kokande Olje yver dei, klypte dei med gloande Tenger, strekte Lemerne elder klembde dei hardt i hop, hengde dei livande upp i Timevis, stakk Naaler under Neglerne og Hudi, smaasteikte dei annankvar Dag, svidde av Haar og Skjegg paa dei, hydde dei, skar i dei, sette Tume-Skruv paa dei og mykje anna slikt.

Paa eit Museum i Amsterdam hev dei endaa eit av dei gruselegaste Pinsl-Verkty fraa den Tid, daa Spanjorarne raadde i Nederlandi, og som Inkvisitionen dengong brukad tidt og jamt. Det er Jarn-Frua elder den bljuge Jomfrua, dei kallad, for di dei brukad ho mest paa fagre Kvinnur, og dei fortel, at dei gjorde det, for di dei soleis fekk Høve til aa nækja Vænleiken deira. Dette Verktyet var ei Jarnrøyr, utvendes paa Skapnaden liksom Kvinne, som stod rett upp Innvendes var Jomfrua fullsett med tvieggjad Knivar, og so var det ei Dør, likeins med Knivar, forstend seg. Fyrst klædde dei av den, som var klagad, so ho stod reint naki, og so sette dei ho paa ei Fotskor inn i Jomfrua, med bakbundne Hender og Føterne ihopfeste. Og dermed bar det til. Dei let Døri langsamt att, og Knivarne borad seg so smaatt inn i Framkroppen. Fyrste Gongen let dei Døri varleg att, og so opnad dei ho att, so den, som vart pint, kunne tilstaa, og truleg vilde dei vel glaama paa den vakre Kroppen og, for dei var nok ikkje alletider so gudelege endaa, Inkvisitorarne. Vilde ho ikkje tilstaa, hadde dei att Døri ein Gong til, og no gjekk Knivarne lenger inn enn fyrste Venda. Og soleis heldt dei paa, til ho døydde. So gjekk Fotskori ned og Kroppen vart sundlemad av ei usynleg Maskine inne i Jomfrua, og Bitarne fall ned i ein Straum, som brusad under og førde Leivningarne med seg, so det vart Rom for nye Pinslur og nye Offer.

For det meste var desse Pinslurne verre enn sjølve Dauden, og dei heldt paa og pinte so lenge, til Offeret gav seg og tilstod alt det, som dei vilde, berre til aa faa en Ende paa det. Fyrst han hadde sloppet ut or Pina, tok han att, det han hadde tilstadet, men so vart han anten dømd paa Tilstaaingi si, elder so pinte dei han paa nytt Lag, og daa gjekk det jamnaste sameleis.

Naar dei so hadde gjort fraa seg Piningi, og dei fann ut, at den, som var klagad, var skyldig, so fall Domen, og den kunne daa jamleg ikkje vera anna enn aa brenna paa Baalet. Dette gjekk for seg med stor Høgtid, og dei baud Folkehoparne koma aa sjaa, so dei kunne faa Syn for, kor ille det var med Kjættarar baade i dette Livet og i det komande.

Baalet vart uppsett av Ved, som dei hadde smurt yver med Bek og anna, som hadde lett for aa fengja, og Ris-Kjerve og slikt. Midt paa Baalet var det ein Paale med ein liten Tram, som den dømde skulde sitja elder staa paa, med Henderne og Føterne bundne til Paalen.

Fraa Pesthola aat Inkvisitionen, som dei sjeldan opnad, utan naar Kjættaren skulde vandra til Dauden i Logarne, førde dei han, klædd i styggjeleg Bunad, som dei hadde maalat Helvetes Logar og Djevlar paa med gloande Fargar.

Naar dei so hadde bundet han til Paalen, kom ein Munk med Krusifiks i Handi og liksom heldt Guds Naade fram for Kjættaren. Dette var liksom Spott.

Og so tok daa Autodafeen (Kjættarbrenningi) til. Folkemengdi skraalad upp: Lat oss raka dei Hundarne _ for dei brende for det meste Kjættarar i Tylvtevis. Og dermed tok dei paa og slengde liksom eit Regn med brennande Svovel-Tjøre i Andlitet paa Kjættaranne, og med dette heldt dei stundom paa til heile Andlitet var kolbrent. Dette Forspelet totte dei var svært trøysamt og brukad mykje baade i Spania og Italia.

Naar dei soleis hadde rakat Kjættaranne, kveikte dei endeleg paa Baalet. Men du fæle Verdi! Dei hadde tidt stellt det slik, at Logarne ikkje naadde lenger upp enn til midt paa Kroppen, elder so hadde dei _ og det brukad Inkvisitions-Knigtarne jamleg _valt seg eit vindhardt Stelle, so Logarne takom-til slo um Kroppen paa den upphengde Stakaren og takom-til dreiv ifraa med Vinden, so det kunne vara heile Timar, fyrr Dauden fylgde paa, og endaa desse Stakaranne skreik aldri so hjarteskjerande, at dei skulde gjera ein Ende paa Pina, so brydde ikkje desse forbarkad Villdyri seg det Grandet um det.

Det finst ikkje Tal paa dei, som soleis hev voret ute for denne ovstyggjelege Inkvisitionen. Bland andre hev Soga gjøymt Minnet um den namnkjende Lækjaren Servede, som lenge fyre Harvey heldt paa og skulde uppdaga Blod-Umlaupet og hadde dei ikkje drepet honom, hadde han tvillaust gjort ferdig denne store Uppdagingi til Bate for Menneskja.

Han kom farande til Genf, og her tok Calvin og sette han i Fengsel og dømde han til aa brenna paa Baalet. Den protestantiske Calvin var likeso meinhard som dei katolske Bøddel-Kniktarne i Spania og Portugal. I tvo lange Timar, so lange som heile Ævelengdi, smaasteikte dei den stakars Servede med ein liten Eld; han naudropad, at dei for Guds Skuld fekk friska paa Varmen, elder paa onnor Vis gjera ein Ende paa den fælslege Pina, men det nyttad ikkje. For det er slik med den religiøse Fanatismen, at det finst ikkje Røyken av noko menneskjelegt i den, korkje Kjensla elder Hjarta elder Medynk, berre Hjarteløysa so stor, at Hjarteløysa aat Graabeinen er reint som Sjælsadel imot den.

Men slikt var berre Smaating for Inkvi-sitorarne. Tidt brende dei i Hundradvis med Kjættarar paa ein Gong, og Klageropi, som kunne skaka baade Himmel og Jord, rørde ikkje ein einaste Drope Blod i Aadrarne aat Inkvisitions-Kniktarne.  
 
( Meir.