Hugdrag.

 
Det hev allstøt vori eit Drag i det menneskjelege Huglyndet, at ein vilde gjeva Kjenslurne og Tankarne sine ei fast Form. Dei, som hev lettast for aa finna Former for det som rører sig i Hugen, kallar me Kunstnarar. Med det, som Kunstnaranne paa denne Maaten skapar, kann det vera so ymist laga. Noko av det vekkjer meg, grip meg; noko anna vekkjer deg; det kjem an paa Huglyndet, difor dømer dei einskilde Menneskje so reint forskjellegt um den sama Diktaren, difor kann nokre elska det, som andre hatar, hata det, som andre elskar o. s. fra.

Men det er ikkje berre Kunstnaranne som paa denna Maaten personifiserar sine Inntrykk og Kjenslur; kvart Menneskje gjer det paa sin Maate, og noko av dette kann jamvel hava Innverknad paa heile dette Liv.

Like fraa den Tid ein er liten viser dette Hugdraget seg.

Barnet trur, at det ser alt godt, naar det ser Mori; i Fanget paa henne gløymer det all Sorg og Sut; og det er ikkje fritt for at dette heng i oss til langt seinare Tider, ja mest heile Livet.

Det er væl helst so, at Mori stend soleis lysande, mild og kjerleg for deg gjenom heile Barndomen og eit langt Stykkje av Ungdomstidi; men med Aari dukkar eit anna Bilæte upp ved Sida av henne; Bilætet av ei ung Gjente; det er Hugdraget, Lengsla etter Kjærleiken, som paa denna Maaten gjer sine Krav.

Fyrstundes kan du ikkje rett faa Greie paa korleis ho er; ho kverv burt, naar du vil faa Tak i henne; men smaatt um Senn fester Bilætet seg, fær faste Drag _ du hev skapa deg eit Ideal av ei Kvinna.

So ein vakker Dag, naar du minst tenkjer det, kann du raaka paa eit Andlit, som du aldri sidan gløymer. Det er det sama som dit Ideal og det er likevæl ikkje det sama. Men korleis det no er med det, so er ein Ting sikker, og det er, at det gamle Idealet sviv burt smaatt um Senn, og ho, den nye, tek Plassen, den beste Plassen du kann bjoda henne. Og sidan kjem dette Anlitet att, naar du minst skulde tru det; det ligg og bivrar i Hugen din. Du ser det, naar du er vaken, og du ser det, naar du drøymer; du ser det att i alt som er deg kjert; det er liksom ein Kjenning; some Tider ser ho paa deg med Sorg, some Tider med Glede og Fagna; alltid er ho mild og trøystande; og du veit so godt, at ho alltid hev Rett.

Du kann elles godt jaga henne fraa deg; og daa kverv ho burt, stilt og rolegt; men daa ligg det Sorg, djup Sorg i Anlitsdragi. Men agta deg, at du ikkje jagar henne for ofte, for daa kunne det henda, at ho aldri kom att meir. 
Etter henne kann du døme det du gjer, for ho er berre det gode i deg som hev fenget fast Form; det er det gode i deg personifiserad.

Rolv