Svikne Voner.

 

(T_d K.).

 

 

Han gjekk smaatt og tungt nedetter Bakkarne, og rett som det var, vende han seg heilt um og sende sutfulle Augnedrag upp til Fedraheimen sin, den stakkarslege Plassehola uppunder Fjellet, den han no hadde forlatet for seinste Gong. Olav Plassen var paa Reisa til Amerika. _ Han hadde sagt Farvel til Far og Mor og Syskinn, og no bar det avstad _ ut i den vide, framande Verdi. Det fall tungt aa reisa, endaa _ Gud skal vita, det inkje hadde voret stort, dei heimlege Tufterne hadde havt aa gjevet honom. Var det ’kje nettupp, fordi det var vonlaust, fordi den eine Voni etter den andre vart hauglagd, den eine Utvegen etter den andre stengd, at han no stod der med Staven i Handi og Skreppa paa Ryggen. Men endaa elska han, og han hadde aldri kjennt det som no _ kvart Tre og kvar Blom, kvar Stein og kvar Tuva i denne fatige Heimen sin. Han tykte, det var som Naturi vilde halda honom tilbakars. Blomen smilte og log mot honom, Hengbjørki rakte Greinerne etter honom, _ alt tala liksom um, at her nokk var Liv og Voner her heime for han og. Han trudde det mest, men nei! han viste altfor godt, kvat Liv og kva Voner det vart her for han, Husmannsguten. Hadde han ’kje arbeidt, slitet som ein Træl, solenge han kunne minnast? Og kvat hadde han vel no for alle dei heite Sveitedroparne, som hadde runnet? Kanskje so mykje, at han sovidt slapp yver Sjøen. Han hadde trutt, det skulde gjenget an aa arbeida seg fram til betre Vilkor heime og; _ men no skynad han, at han hadde gløymt aa taka med i Reikningi, at han var _ Husmannsson. Det hadde fylgt honom som ein vond Draug, so lenge han kunde minnast dette Sneidordet: Berre Husmannsgut! Var det ikkje fordi, han var Husmannsgut, at Husbond hadde jagat honom fraa Garen som ein Hund, daa han fekk høyra, at han var forlovad med Dottri hans. Han kjende enno korleids dei sveid i Saali alle dei hatfulle, stormotuge Skjemordi, der daa hadde rignt ned yver honom. ”Han Husmannsstyggen. Trælesonen o.s.b. Ja daa mista han daa den fagraste Voni, han hadde aatt i Livet; den, som so titt hadde vermt Hug og Hjarta, den som hadde haldet Motet uppe, naar det vart altfor tungt aa trongt. Han log høgt, daa han med det sama kom ihug, at det stod i Grunnloven, at det i Noreg ikkje skal vera Adel, _ at her skulde berre Ærlegheit og Dugleik gjelda. Jauvist! Var inkje her Adel, so viste ’kje han det. Var her ’kje eit stort Djup millom Bønderne paa den eine Sida og Husmannen og Arbeidaren paa den andre. Var det ’kje ei syndlege Vanæra for desse stolte Ætterne aa verta blanda med Husmannsblod. Var ’kje Smaafolkje her heime skubba tilsides og yversedde paa alle Leider. Dei maatte ’kje vera med i Landets Styr og Stell, _ berre stræva og træla for andre heile Livet. Men vestafor Havet, der skein Friheitssoli liksovel for honom, Husmannsguten. Der hadde han høyrt, at Friheiti inkje berre var eit daut Ord, der var det Friheit i Livet. Det fyste liksom i honom, berre han tenkte paa, at der skulde han au faa Lov til aa verta Menneskje, der skulde han au faa njota full Mannarett. Ja der kunne det verta verdt aa stræva. Han knytte Nevarne, han kjende seg so sterk, so huga paa aa faa taka i.

 

Daa Kvellsoli gyllte Fjølltopparne, var Olav komen til Enden av Dalen. Han maatte setja seg paa ein Stein og sjaa seg tilbakars. Der laag Heimen med alle sine Minne og saag so inderleg hugnadsleg ut i den reine, blaa Kvelllufti. Kven skulde trutt, at den kunde hysa so mykje Trældom, Smaalegheit og Usæla, der den laag og drøymde so velsigna fredeleg og vent i Kvellen. Ja ven var Dalen, og aldri hadde Olav tykt, den var so ven som no, daa han sende dei seinste, lange sorgtunge Augnedragi uppetter honom.

 

Frå Fedraheimen 23.08.1884

Elektronisk utgåve 2007 ved Norsk Ordbok 2014 og Nynorsk kultursentrum