Tidender.

 
Kristiania, den 28de Mars.


Riksrettenhev dømt Helliesen og Munthe og Bachke og Jensen. Same Domen fekk dei som Selmer. Dei vyrder inkje aa verja seg meir hell no, so det gjeng utruleg fort. Dei brukar inkje meir enn eit Par Timar aat kvar Statsraad. No er det att berre Johansen og Schweigaard og Hertzberg, som er udømde. Laurdagen skal dei halda Dom yver Johansen, og so dei hine uti næste Vika.


Nye Statsraadsemne er inkje funne endaa, Statssekretær Lehmannog Amtmann Ryeog Telegrabst Nielsenog Amtmann Collet skal embætta til so lenge.


Det er laaktmed Høgre no.

Dei lyt til aa ganga attpaa Ordi sine att.

Dei maa til aa binda Storuksen att, som var slept laus, dei fekk inkje nytta han til Køyrukse lel, dei lyt til aa læsa inn Revolutionstankarne att sjølve. Dei tenkte væl som so, at so lenge spøkjer det, til det vert høyrt heilt inn i Justitsdepartementet, og dei fælte væl for det, at vart Morgenbladet sett fast, so vart det inkje likaeins som med Hol, at Folk vilde prisa det som eit Sanningsvitne. Den andre Bølingen gjeng væl altid laus endaa og burar og byljar inni dette gamle Fjoset i Voldgata. Men Storuksen hev dei daa voret nøydde til aa setja Lovgrima paa og køyrt han inni Baasen sin att sjølve Kararne. Trugslurne mot Høgsterett for det dei inkje gjorde Streik, dette ægtefødde Barnet til Morgenbl. hev vortet avdømt i sjølve Bladet, fyrst med milde Ord, det vart kalla ikke allene overfladisk, men rent ud tankeløs Tale, men sidan vart det strengare. Det vart kalla for ei Øydelegging av baate Statsforfatning og Samfundsorden. Ja Det er ligefrem Revolutionens, Anarkiets Lære, som prædikes ved saadan Tale. Slik er Morgenblads-læra dømt i Bladet sjølv. Det er av sine eigne ein skal hava det.

Den betre Del av det gamle Høgre sig ifraa dei lite um Senn skal De sjaa, dei hev byrja med aa motleggja Uppmodingarne til Høgsterett um aa gjera Streik, det kann difor inkje vara lenge før dei tek til aa motleggja Innpaatydingarne um at Kongsmagti skulde gjera Lovbrot og Statskup hell. Det maa dei ogso gjera, motleggja der, soframt dei vil vera heiltut ærefulle Folk, soframt dei vil verkeleg agtast som eit ærlegt politisk Parti. Det er inkje nok med dette eine Motlegget, dette er berre det gode Tiltaket, men vert det alt med det, so er det berre Halvegs-verk, og tyder paa Rædsla og Stakkars-dom meir enn paa Manndom. Nei dei maa bæsa¹) alt som er laust, dei maa klavebinda alle sine Kyr, binda dei med Loven, i Moral og Folkeskikks Namn. For den Fridomens Aand, som er komen inn millom Høgre, det er inkje av det gode, det er ei Vrengjing av den sanne Fridom, som er noko anna enn aa fylgja sine eigne Lyster i Lovløysa. Dei hev ropa etter Aand og Aandens Menn Høgre no, dei hev sukka under Lovtrældoms Aand, det dei sjølve hev sagt. Men meiner dei at Lovbrot er det same som Aand og at Statskupsmenn er det same som Aandens Menn, so visar dei paa ein syrgjeleg Maate Umogjenskapen sin til aa vera Fridoms Søner, og skal dei det læra, maa dei nok endaa finna seg i aa liva under Lov og Morals Trældom, um dei og sukkar under Oket.


Dei er i Heloromhell Daud-striden. Dei veit at det er paa det siste med dei. Dei veit at det er inkje Botevon for dei, utan at dei vilde plent hugvendast, men det hev dei liten Hug til. So triv dei til det minste Halmstraaet, um det kunde vera Raa, at Uppløysingi deira kunde drygja ein Minnt hell tvo. Det er Unionen og Svensken dei driv med litevetta no att. Dei hev Vissa for det no, at dei svenske Statsraadarne held det for eit Unionsvilkor, at korkje den norske hell den svenske Grunnloven maa forandrast utan at Kongen samtykkjer, og at baade den svenske og norske Krigsmagti maa standa under Kongen. _ Det var Kongen sjølv som hadde Moro av aa vita kvat dei meinte og so spurde han dei, daa han var til Stockholm no som snøggast, endaa det tilkom inkje det svenske Statsraadet aa berøra norske Saker, sagde han. _ Og sume krev daa paa det, at skulde Kongen inkje hava Veto, so var daa eit Unionsparlament det mindste ein laut hava til Sikring.

Men naar Høgre hev lotet triva til Unionstankar no att, so trur me sanneleg det berre visar kor raadlause dei er. For den Saki vert vist aldri nokor Reddning for dei, som kallar seg for Høgreparti no, det vert heller berre Sprengjing meir. Me minnest korleids det gjekk med Unionsframlegget i 1871, det fekk berre 17 Mann med seg og ingen Bonde.

Slikt Unions-snakk vil berre verka til aa samla Folket vaart, segjer Dagbladet. Det som Vetostriden hev rivet sund vil dette binda ihop att. Dei frilynde vil aukast i Tal ved slike Freistnader, ja dei vil samla seg meir inderlegt med eit djupare nationalt Feste. Og der vil gilde Menn finna att kvarandre, som dei siste Striderne hev skilt sund. Paa Millomgreida med Svensken vil det inkje gjera nokon Ting slikt Snakk, men paa Heimegreida vaar vil det hava sine Fylgjur. Det var i Striden mot denne Samrøringi at dei frilynde samlad seg. Og dei fornemste Emne i det Statsraadet som no er dømt, dei er tekne or den Flokken, som det daa gjekk so ille med. Vetopolitikken hev berre voret ein Freistnad paa aa vinna att med andre Midlar det som dei miste der. Men no hev ogso Vetopolitikken stranda. Men skal det gamle Stellet halda paa endaa, kvat andre Maatar hev dei daa enn at dei freistar aa gjera Uppstyr med Samriksgreida og bruka Trykkjet der til aa faa Viljen sin fram med. Det vilde vera ein høveleg Gjengangar til Ministeriet Stang. Det er merkjelegt, at Samrørings-tankarne hev komet fram nettupp no. Her i Landet fekk eit nytt Høgreministerium ingen Ting aa stydja seg paa. So laut det finna Styttur aat seg utanfor Landet. Men Foragt vilde dei faa ifraa det fyrste.


Ein Fridomsvrengjar av rette Slaget er Yngvar Nielsen Dr. kongl. Hoffhistorieskrivar. Medan Morgenbl. lyt til aa attra seg, flyg han paa Bygdom og preikar den reine Læra.

Vi gir os ikke, vi lader os ikke føre under Aaget, sagde han. Aa nei han vil væl inkje vita av Lovtrældom han, han er væl av Aandens frie Sønner.

Vi vil ikke gi os under Majoriteten, vi vil Frihed. Der ser ein kvat slike Folk meiner med Fridom, det er inkje Fedralandet og det norske Folket, soleids som det talar gjenom dei lovlege Former, det er inkje det, som dei vil arbeida for Fridom aat, men aat seg sjølve til aa styra som dei vil. Soleids som det kom so tydeleg fram i Aftenposten, daa han talad um eit Sentrumsministerium, som kanskje var ventande. Det vilde vera ille meinte Bladet _ inkje for Fedralandet, for det viste nok Bladet at det vilde vera bra, daa Striden kanskje kunde bli nedsont ved det, men Aftenpostens Tankar gjeng inkje so langt, deires Fedraland er Kristiania, deires norske Folk er Høgredotten _ og for Høgre vilde eit slikt Ministerium vera til Skade, sagde det fedralandskjære Bladet.

Og slike Folk vaagar aa kalla seg for Fridomsmenn, so Bønder og Arbeidsfolk høyrer paa det! Slik ein som Nielsen, som vilde hava absolut Veto i Lovsaker ogso. Folk lyt daa skyna, at det er ei stor Fornærming mot dei, at slikt vert tala, dei maa daa skyna, at ein slik Mann maa halda Bønderne for aa vera ugroveleg dumme. Men dei er verkeleg inkje so dumme dei som Doktorar og Professorar trur.

Det bar innpaa Mjølsekkjerne og Riflurne hans Rinde.

Det kom lite an paa, om Rindes Rifler tilhørte Virkeligheden eller Fantasien, meinte Nielsen.

Galdt det ingen Ting um Soga var sann daa kanskje? Er det berre det som det spørst um, aa finna noko, som kann høva til aa øsa Folk upp med?

Det er fælt at slike Karar som dei med Morgenbladet skal ganga lause og inkje vera sett fast for lenge sidan, var det ein som sagde.

Aa det var inkje so vist aa vita, det kunde nok henda dei vart frikjende av Domstolarne, svarad Nielsen, og daa vart det Spursmaal um kven det var som fekk Vinningi.

Aa segja slikt det er sanneleg ein Grovskap og ei Fornærming mot Domstolarne vaare, som sanneleg ingen Vinstremann hadde kunna gjort. Det er ingen Vinstremann som vilde fornærma Domstolarne ved aa tenkja seg til at dei vilde godkjenna Revolutionssnakket aat Morgonbl.

Men Nielsen var i ei Knipe, og noko maatte han segja. So brukad han Grovskapen. Han fann den Utvegen høvelegst for seg, naar han endeleg skulde forsvara Justitsdepart. fordi det inkje hev teket slike Karar. Han hadde hellest havt ein annan Utveg og, som maa vera den einaste sanne for den som skal verja dette Lovens Uppsyn i Landet. Men han likad inkji den Utvegen, for hadde han komet med det, hadde han sjølv maatt raudne som ei Gjente. Bljugskap er inkje hans Fylgjesvein. Men det skulde han hava komet med livevæl, han skulde berre hava klemt i og sagt:

at Justitsdepartementet meiner væl som so:

Lat Ungarne skrika ifraa seg, so tagnar dei av seg sjølve; steller ein med dei, blir dei berre mykje verre .


Det er upplystat det kongelege Dictamen hell Kongsordet um Utføringi av Riksrettsdomen var underskrivet av Statsraad likevæl. So skal daa ingen segja anna, enn at det er Regjeringi, som skal faa bera heile Skuldi der ogso.


Fraa Sagatun. (Brev til Fedrah.). 7de, 8de og 9de Januar var eit folkelegt Venemøte her med Fyredrag og Ordskifte um Statskjyrkja, Maalsaki m. m. O. Arvesen, Herman Anker, Professor Lyng, Oddm. Vik, Lasse Trædal, Bilæthoggar C. Borck og Stud. Olav Arvesen var der og talad. Møte var kvar Dag søkt av millom 2 _300 Menneskjor. Den 10de byrja Skulen. 35 Gutar var daa møtt fram; men um nokre Dagar vart det 45, som det sidan hev voret. Dei er fraa ymse Kantar av Landet, _ like noranfraa Trondheim og sunnanfraa Jadren og Mandal. Læraranne er umframt O. Arvesen, Stud. Olav Arvesen og Martin Nordby. Den kvithærde Heidersmannen, Bilæthoggar Borck hev og vorit her fleire Gonger og tala um Kunsten og um sine Ferder i Utlandi. Tora, Kona hans, hev voret heruppe kvar Morgon og sunget fyrr og etter Bøni. Det er makelaust fagert Maal ho hev. Ein kann aldri bli trøyt av aa høyra ho synge. Aa finna tvo som er so brennhuga for alt det store og fagre i Livet som Borck og Tora er vanskelegt. Bjørnson skreiv for 17 Aar sidan til Borck:
 
Du lys og sterk blandt Venner staar
i Dag, du fylder femti Aar,
og det, du skabte om dig ler,
men selv du fremad ser.
Din Barnetro, din glade Aand,
og saa din aldrig trætte Haand,
dit Hjems Musik dit Hjærtes Viv
skal digte i dit Liv.

Desse Ordi hev eg hugsa kvar Gong, eg hev set denne Ungdomsfriske Mannen, for dei passar som um dei hadde voret skrivne i Dag.

Aa for eit Liv me liver heruppe. Gledelegare Dagar kann ein inkje faa i Verdi. Tid gjeng som eit Dikt. Kor hugsamt det er aa sitja i den vene Skulesalen og høyra paa Arvesen, naar han talar um dei gamle Nordmenn og um vaare store Diktarar og les upp av deires Arbeid, der er nokot, som inkje godt kann skildrast. I desse tvo Maanadar, Skulen hev voret, er mangt eit godt Frø lagt ned i Bringa paa Gutom. Det ein lærar paa nokre Maanadar er inkje alt; men den Hugen ein fær til aa gjera nokot i Livet sjølv er meir.

Eg tenkte fyr meg sjølv, daa eg hadde voret nokre Dagar her: Alt er som fyrr; men det er meir forklaara, som Dagsens Ljos meg synes meire bjart. For eg hugsad paa Fjorvetteren daa eg og var her nokre Maanadar.

Kvar Torsdagskvell hev me Samtalemøte (Storting). Daa Møte byrjar vert det leset upp eit handskrivi Blad (Sagatuneren). Det er morosamt aa høyra Gutarne fraa dei ymse Bygdelag tala i kvar sit Bygdamaal, og bra er det, at Bondeungdomen øvar seg i aa læretala fyre seg.

Maalsaki maa du inkje tru at me gløymer. Av Elevarne er det 15, som les Fedraheimen og 16, som er Medlemer i det norske Samlag, og fleire hev sagt, at dei vil melda seg inn seinare. Her um Dagen hadde me Maalsaki fyre paa same Talemøte; og alle talad fyr, at det er ei Sak, som ein og kvar Fedrelandsven bør stydja.

17/ 3 84.

Gunnar.


Fraa Tinn. Eg liksom kviknad uppat, daa eg saag Tinndølarne ruskad paa seg, etter at Presten, Doktaren og den gamle Lensmannen hadde sendt ei Bekymringsadresse herifraa. Eit lite Bil etter eit Vinstresamlag! Eg vonad det gjekk slik. Eg takkar dykk. Me kann paa ein Maate takka desse Bekjymra og: Dei skapar fleire Vinstremenn. Det var reint hugnalegt aa sjaa, at her fraa Tinn var det berre ein einaste Bonde (den avgjengne Lensmann) og so dessa tvo Umbodsmenn. Tinn hev umkring 2500 Innb.!

Tru den gamle Lensmannen hev fleire Bekjymringar aa avleggja? Fraa Sauland, som er likeso stort som Tinn, er det ikkje fleire Bekjymra enn Skrivaren, Doktaren og Presten. Men so kjem Gransherad med Anekset Hovin, som av Naturen er Midtstaden av dessa 3 Gjeld og i Adressa er Tapp- og Tyngdestad; der er det 29 fraa. Detta Prestegjeldet hev innmed Tinnsjaa tvo Vollflekkar, som dei kallar Busnes- og Russgrendi. Dessa tvo Stader er so innstengde, at Folkje ikkje slepp nokon Stad, utan paa Baat eller beint uppetter Fjellet. Dei hev difyr stulla mest fyr seg sjølve. Der er dei fleste Be- kjymra fraa. Jamvel unge Garmannsgutar hev der fengjet upp Augat fyr Bekjymringje. Ror eg yver Vatnet, finn eg Klokkaren, ein Skulemeistar, ein Kaarmann og ein Arbeider blant dei Bekjymra. Ja, naar Presten er Bekjymra, kan ein Klokkar og Skulemeistar hugheilt vera med. Ikkje likeins med ein Vinstremann; han maa ikkje opna sin Munn, so Vantrue ikkje fær strøyma ut or honom. So ber dei so hjartevarmt fyr ein slik, at han maa faa upplatne Augur! Tru det er fyr aa sjaa paa dei? Nei, daa hev me set nok!

Ein av dessa Bekjymra, ein velstaaendes Bonde, hadde laant Namnet sitt utan aa sjaa Adressa, men daa han fekk sjaa den paa Prent, sa han: Nei, det er daa forgalet! Eg hev høyrt det med Sunnavinden, men det skal vera aalvorleg Sannheit. At mange av desse hev skrivi under, er reint løglegt, daa dei slett ikkje veit Forskjel paa Høgre og Vinstre. Eg vil bruka eit høvande Ord om dei:

Dei er te Fyll. Endaa er Adressa so lita te vera fraa tri store Prestegjeld (Telemarken), at ho dømer seg sjølv.

Goe Vinstresambygdingar! Lat oss arbeida! Fram Bondemenn, fram, rolegt men fast!
Verdens Gang gjere so vel aa taka upp dette.


Fest. Sundagen den 2dre Marts samla me Neslendingarne (i Vinje) oss til Fest paa Sandok. Meiningi med Festi var, som ein Talar sagde aa gleda oss yver det, som me ved Riksretten, Landets høgste Domstol, hev vunnet: den hev synt alle, at me Vinstremenn stend paa Lovens Grunn, at det absolute Veto hev fengi Banen sin og ikkje hev meir aa gjera. Talaren slutta med eit Live Friheit, Likheit og Broderskap, som vart svara paa med Hurra.

For Sverdrup var og tala nokre Ord og enda med Live Johan Sverdrup og kraftigt Hurra etterpaa.

Me song Fedralandssongar, og um Friheit og Upplysning ut etter Kvelden.
Der var ikkje eit sturt Andlit aa sjaa, men alle, Karar og Kvende, var fyllte med Fridomselsk og Fedralandskjærleike.

+ 13.


Det norske Samlaget hadde Aarsmøte Fredag. Den gamle Styringi gjenvald, berre det at H. Ross gjekk ut or Styret og inn i Domsnemndi og I. Mortensenkom inn i Styret.


I Underhuset i England vart nyss for seg havt eit Lovforslag, som gjekk ut paa aa taka Sætet fraa Biskoparne i Overhuset. Forslagsstillaren meinte, at Lovarbeidet meinkad dei i Prestegjerningi og var til Skade for Staten. Han upplyste i Ordskiftet, at Biskoparne hadde voret imot kvar einaste gagnleg Sak, som dei liberale hadde sett igjenom. Ved Røystingi fekk Forslaget 150 imot seg og 139 for seg. Fleire Regjeringsmedlemer let vera aa røysta.


¹) = føra paa Baas.