Mannen som aldri tok ordet

Ottar Grepstad: Tale ved Ivar Aasen-statuen i Ørsta 25. juni 2008

Ein tanke slo meg her om dagen. Kunne det vere mogleg? Nei, det kunne ikkje stemme. Jo, det var nok slik.
 
I alt det som er skrive om Ivar Aasen, er det noko som manglar. Det er eit merkeleg fråvær i livsverket hans slik det er blitt omtalt til no.
 
Ivar Aasen tok aldri ordet. Han heldt ingen tale offentleg, ytra seg ikkje på noko offentleg møte, gjekk ikkje opp på ein talarstol. Ein Bjørnstjerne Bjørnson kunne halde hundrevis, tusenvis av talar, nesten aldri med noko manuskript, men som oftast fyldig referert i avisene. Etter Ivar Aasen finst det ingen slike spor av det levande ordet. Aasen var ingen Bjørnson.
 
Ivar Aasen skreiv berre sjeldan i avisene. Reknar vi med stor velvilje, kan vi seie at han sette på prent 10–15 avisartiklar, og knapt nokon av dei skreiv han etter at han hadde passert 50 år. Den viktigaste artikkelen han skreiv, var stykket ”Om vort Skriftsprog”. 22 år gammal var han vinteren 1836 då han skreiv den artikkelen som eit tenkt svar til Henrik Wergeland. Først over 70 år seinare fekk andre lese kva 22-åringen hadde tenkt den gongen. Wergeland skreiv og meinte noko heile tida dei få vaksenåra han fekk leve, og sette jamvel i gang eit eige blad. Aasen var ingen Wergeland heller.
 
Ivar Aasen organiserte ingen ting. Han var med i den valde redaksjonen for forlaget Det Norske Samlaget, det er så, men Ivar Aasen var aldri verken sekretær eller kasserar eller leiar av noko som helst, langt mindre varamann. Han var berre medlem, etter kvart æresmedlem, i utvalde lag. Aasen var berre Aasen.  
 
Så kva gjorde han?
 
Han snakka ikkje til andre. Han snakka med dei som ville høyre på han. Han lytta til det andre hadde å seie. Hans tid var ikkje vår tid. Det meste av livet sitt levde han før det fanst slikt som folkemøte, stemne, kulturkveldar, og han heldt seg unna det som likevel var av kateter og talarstolar. Det han hadde å seie, skreiv han.
 
Han skreiv brev, heldt ikkje foredrag. Han dikta songar, skreiv ikkje artiklar. Han skreiv ordbøker, ikkje kåseri. I dagboka som han skreiv gjennom meir enn 60 år, nemnde han så godt som aldri kva han sjølv hadde sagt, langt mindre kva han hadde tenkt, men han var nøye med å skrive ned kven han hadde møtt, kven han hadde snakka med og kva han hadde skrive. Ivar Aasen skreiv grammatikken omkring alt det så mange andre hadde å seie for å vise korleis dei sa det.
 
Ivar Aasen tok aldri ordet, men gav oss eit språk.
 
Den gåva opnar vi kvar dag, og no samlast igjen tusenvis av menneske til den gåvefesten som heiter Dei Nynorske Festspela.
 
Det er nok lagt mange fleire blomar ved denne statuen enn Ivar Aasen sjølv fekk då han levde. Slik må det vere, for vi har så mykje vi gjerne skulle ha gitt til han som ikkje tok ordet frå nokon, men heller gav det til oss andre.