Språket på jorda

Ottar Grepstad sin tale ved opninga av utescena i Ivar Aasen-tunet 30. april 2008

Vørde Kronprins,
fylkesmann, ordførarar, godtfolk
 
Når det regnar græt betongen, sa ein gong arkitekt Sverre Fehn til meg. I sol blir den kvit som strendene i Brasil, la han til. Der sør ligg São Paolo, den største byen i heile Sør-Amerika. Ein stad inne i den betongjungelen av ein by, mellom 10 millionar menneske, ligg Museu da Língua Portuguesa. Museet for språket portugisisk er eitt av tre språkmuseum i verda. Dei to andre ligg i Paarl i Sør-Afrika, ein by med 100 000 innbyggjarar, og i Hovdebygda, ein dal med 999 innbyggjarar. Fleire er vi ikkje, men fleire blir vi. Laurdag opnar eit fjerde museum for språk i Baltimore, USA. Dørene står opne to dagar i veka. Alt er altså ikkje stort i USA heller.
 
Om vi er hundre eller millionar, mange eller få, er det språk der vi er. Slik portugisisk er hjartespråket for over 200 millionar menneske i meir enn 30 land, er nynorsk eit hjartespråk i den norske nasjonen. Ivar Aasen-tunet er bygd som ei stad for undring over hjartespråk og anna språk, kva språket gjer med oss og kva vi gjer med språket. Her blir ein skriftkultur halden fast i mjukt tre, handfast betong, bøygd stål og herda glas.
 
Vi tek skikken der vi er, og vi gjer noko med han. Den gamle byggjeskikken er her i form eit stabbur frå slutten av 1700-talet. I dag står det med nygamalt tak, vølt etter alle kunstens reglar. Gutungen Ivar var nok innom før han la ut på sin veg gjennom språket, på vegen ned til fjorden og ut i verda den vide.
 
Dei grasiøse betongveggene i Sverre Fehns hovudverk er ei avstøyping av den gamle byggjeskikken i tre, eit trehus i betong med Ivar Aasens signatur utanpå og med natursynet hans støypt inn. Frå tunet med det lange huset er det vidt utsyn, synet vidar seg ut, gjer oss vidsynte – må vi tru. Det greske ordet forutvidingerdiastole. Det er eit ord for fleire fag. Medisinarane bruker for sin del ordet om den fasen i hjarterytmen då hjartemuskelen slappar av og utvidar seg slik at hjartet på ny blir fylt med blod.
 
Det finst liv utan språk, men det blir lite språk utan liv. Den som stiller ut språk, stiller også ut liv. Å sjå utstillingar er å slappe av og bli fylt med noko som fører ein vidare. I Aasen-tunet passerer gjestene opne flater av glas og stengde vegger av betong. Dei vandrar mellom lys og mørke i utstillingsrommet. Der pulserer språket, slår seg på og av som nullar og eittal i eit dataprogram, fyller gjestene med undring, liv og song. Sverre Fehns skaparverk er eit avtrykk på jorda av dette livet. Ivar Aasen-tunet utvidar og festar språket til jorda.
 
No er juvelen i smykket på plass. På denne gamle stemnestaden vil språk i alle sine former bli sett i scene. Taket både avgrensar og opnar dette rommet. Skiftinga mellom stål og glas skaper den same rytmen som i hovudbygningen, mellom lys og mørke, mellom natur og ikkje-natur. Den som løftar sitt åsyn på denne scena, ser lukt til himmels og forbi alt språk.
 
Arkitektane Henrik Hille og Ervin Strandskogen har forma ei open scene, ein stad like open som denne institusjonen kvar dag skal vere for nye impulsar. Eit trettitals arbeidarar har brukt nær sagt alle gjerningsorda i språket for å skape dette verket – frå b for bore og g for grave til s for sveise. Det einaste eg kan gjere, er å svare med ein stor T for takk!
 
Her oppe i bakkane ligg eit avtrykk frå hjartespråket på overflata av den jorda vi lever av og som vi alle må leve for. Den som har jord, den som har språk, kjem i røynda langt og kan utvide røynda.
 
Endeleg fekk Ivar Aasen som fortent.