Bernt Støylen

    Bernt Andreas Støylen var biskop. Han leidde arbeidet med Nynorsk Salmebok og var med på å kristne nynorsken.

    Bernt Støylen
    Bernt Støylen
    Støylen var fødd 17. februar 1858 på Kvamsøy på Sunnmøre og døydde i Bærum 18. november 1937. Han tok lærarprøva i Volda i 1875, var huslærar, og etter examen artium 1879 flytta han til Oslo, der han tok teologisk embetseksamen i 1885 og praktisk teologi i 1886. Etter fullførte studiar var han mellom anna kapellan i Bergen og sjømannsprest i Cardiff. Frå 1895 til 1903 var Støylen styrar ved Notodden friseminar (lærarskule) med mottoet «for norskdom og kristendom». I 1903 vart han hovudlærar ved Det praktisk-teologiske seminar, professor frå 1909. Frå 1914 til 1930 var han biskop i Agder, den første biskopen som nytta landsmål.
     
    Støylen var politisk engasjert på venstresida, men teologisk konservativ. Han var med på å skipe studentfråhaldslag i 1883, var leiar i Prestemållaget og var aktiv i Norske presters fredslag og Det norske totalavholdsselskap. Han sat i Kyrkjekommisjonen 1908–1911 og i hovudstyret for Indremisjonen 1911–1914.
     
    Av dei mest brukte salmane hans er «Gud signe vårt folk der dei sigler og ror», «Kvar skal eg vel av» (eigne salmar), «Eg synger julekvad», «Eg veit i himmerik ei borg» (omdikta frå tysk).

    Målmann og skulemann
    Alt i 1887 hadde Støylen gitt ut Norske Døbenavne. Han sakna barnelitteratur på norsk. I 1899 gav han ut ei stor samling barnerim og leikar. Då Elias Blix døydde, kom han inn i «Centralstyret for de norske folkeskolers barne- og ungdomsbiblioteker», med ansvar for landsmålet, og samarbeidde med Nordahl Rolfsen om lesebøker. Frå 1907 til 1916 var han medredaktør i Norsk Barneblad og heldt førelesingar på sommarkurs for lærarar. Boka Uppdragingi (1905) syner ein pedagog med moderne tankar om barnet.

    Støylen arbeidde med liturgi, bibelomsetjing og ikkje minst salmar. Den første salmen stod i Stille Stunder i 1889, eit kristeleg målblad. I 1904 bad Prestemållaget han om å førebu ei heilnorsk salmebok. Songbok for sundagsskule og uppbyggjingsmøte kom i 1906, og i 1920 kom Salmar og åndelege songar, ordna etter kyrkjeåret. Då Gustav Jensen sin revisjon av Landstad vart godkjend i 1920, etterlyste målfolket fleire norske salmar.
    I februar 1921 sette Det Norske Samlaget ned ei salmeboknemnd med Anders Hovden, Peter Hognestad og Bernt Støylen, den siste som leiar og pådrivar. Dei samla inn 1200 salmar og enda opp med 711 nummer, som dekte kyrkjeåret. Støylen hadde med 62 eigne og 139 omsette salmar. Han henta bilete frå dagleglivet på sjø og land, så folk kjende seg att, og han skreiv bordvers, kveldsvers og salmar for born. Støylen greidde å kombinere høgstil med det heimslege. Han var truleg best som omsetjar, men nokre originale salmar vil nok òg leve vidare.

    Etter strid med riksmålsfolket og prestane vart Norsk Salmebok godkjend til kyrkjebruk 18. desember 1925, med tillegg i 1927. Støylen omsette Um Kristi etterfylgjing av Tomas à Kempis for Nynorsk Klassikarbibliotek (Det Norske Samlaget) i 1932.

    Kyrkjemann
    Støylen kom til Det praktisk-teologiske seminar som «en velgjørende spyling» (biskop Heuch) mot liberal teologi midt i ein kyrkjestrid. Han vart med i Kyrkjepartiet, og i Kyrkjekommisjonen røysta han for ei «fri folkekyrkje», lausriven frå staten.

    I 1923 utnemnde regjeringa den liberale Jens Gran Gleditsch til biskop i Nidaros, endå Th. Freihow hadde langt fleire røyster. Grunngivinga var at dei liberale skulle få ein talsmann i bispekollegiet. Det vart opprør. Indremisjonen bad biskopane nekte å ordinere Gleditsch. Ein frykta kløyving i kyrkja. Biskopane heldt krisemøte. Dersom Gleditsch hevda å stå på vedkjenninga, måtte han ordinerast. Dei lova å støtte den som tok på seg oppgåva. Etter fråsegner frå Gleditsch og regjeringa sa Støylen ja, og no vart han skyteskive. Svært få i samtida kjende saksgangen. Og biskopane var tause. Professor Ole Hallesby nekta å samarbeide med Støylen etter dette, og han møtte mange stengde bedehus.

    Boikottaksjonane tok på, men Støylen var overtydd om at han hadde handla rett. Mange takka han, medan andre kalla han «svikar». Men prestane i Agder bad han stå så lenge helsa heldt, og folk fylte framleis kyrkjene under visitasane. Han var ein fengjande predikant. Sjømannsmisjonen og Buddhistmisjonen heldt fram med å bruke han.

    Støylen var ein av pionerane i arbeidet for fred og for tilnærming mellom kristne i alle land. I 1910 vart han utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden for samfunnsgagnleg arbeid.


    Frå Olga Støylen Runde: "Bernt Støylen", Allkunne.no, sist oppdatert 12.12.2017 [lesedato 5.2.2018] Utdraget er publisert med løyve frå det digitale leksikonet Allkunne, og i tråd med deira avtale med forfattaren. Les heile artikkelen her.