Hagbard Emanuel Berner

Hagbard Emanuel Berner var avisredaktør, politikar, forleggjar og foreiningsmann. Som stortingsmann og grunnleggjar av Dagbladet og Det Norske Samlaget var han ein sentral aktør i det store venstreprosjektet som endra Noreg på 1800-talet.

Hagbard Emanuel Berner
Hagbard Berner
Berner vart fødd 12. september 1839 i Sunndal og døydde 24. januar 1920 i Kristiania. Han hadde ein særs mangfaldig karriere. Han var redaktør av Dagbladet frå 1869 til 1880, stortingsmann for Venstre frå 1880 til 1888 og seinare riksrevisor, hypotekbankdirektør og borgarmeister i Kristiania.
I 1884 vart han første formann i Norsk Kvindesagsforening, og i åra 1891 til 1909 var han formann i Norsk Ligbrændingsforening. Han var også medstiftar og første formann i Det Norske Samlaget frå 1868. Berner var heile livet i sterk opposisjon til unionen med Sverige og ein forkjempar for norsk sjølvstende både når det galdt språk og politikk. Han var på same tid strategisk tenkjar og praktisk igangsetjar i ein av dei mest hendingsrike epokane i norsk historie.

Berner var presteson, men valde sjølv ein annan karriereveg og tok juridisk embetseksamen i 1863. Som ung mann blei han medlem av den såkalla Døleringen, ein krins av unge, radikale menn med diktaren Aasmund Olavsson Vinje som leiar. Her vart Berner for alvor oppteken av målsaka, og kampen for ”det norske folkemålet” skulle bli ei livslang interesse. Han engasjerte seg sterkt i stiftinga av Det Norske Samlaget i 1868 og sat som formann fram til 1877.

Berner fekk også tidleg interesse for journalistikken, og i 1869 gav han opp ein trygg karriere som jurist og embetsmann for å bli redaktør av den nystarta avisa Dagbladet. Gjennom 11 strevsame år bygde han opp Dagbladet til å bli den viktigaste venstreavisa i landet, i klar opposisjon til den konservative, unionsvenlege regjeringa under leiing av Frederik Stang.
Kampen for det reine norske flagget var ei anna av kampsakene til Hagbard Berner, og dei politiske motstandarane hans kalla han ofte Flagg-Berner. Sjølv om han som person vekte sterke kjensler, klarte han i 1879 å bli vald inn på Stortinget for Venstre. Han var ein av dei næraste medarbeidarane til Venstre-leiaren Johan Sverdrup og sat i riksretten som i 1884 felte regjeringa Selmer og dermed bana vegen for det parlamentariske styresettet i Noreg.
Hagbard Berner står som representant for ein av dei viktigaste generasjonane i norsk politisk historie. På nokre få tiår gjekk dei frå absolutt opposisjon til gradvis posisjon og utvikla seg politisk gjennom tre fasar: frå mobilisering til organisering, og frå organisering til strukturering. Hagbard Berner var ein sentral deltakar i alle dei tre fasane av dette politiske eventyret.

Frå Sindre Hovdenakk: "Hagbard Emanuel Berner", Allkunne.no sist oppdatert 20.10.2009 [lesedato 21.12.2017] Utdraget er publisert med løyve frå det digitale leksikonet Allkunne, og i tråd med deira avtale med forfattaren. Les heile artikkelen her.