Brennevinet gjer, det blanda aldri gjer

(Artikkel, 1907)

Av Hallvard Bergh

 

I.

 

Eg var fleire hundrad kilometer vestanfor Chicago og tenkte meg aat New York. I det same eg svinga inn i tunet paa jarnvegsgarden, slatt vognferdi ut paa hi sida. Hadde eg vore um berre 1/2 minutt tidlegare aat! No vart eg att standande og fekk sanna ordtøket: "Dagarne, jamvel sekundi, er dyre eignelutir."

 

Eg var ovende annsam. Det var sètt tid og time, daa eg laut til aa bauka i lag med New York sine 3 1/2 millionar innbuarar.

 

"Kor lenge er det til næste ferd '?" fréga eg.

 

"6 timar. Men det stend ei kveiteferd reidug, ho gjeng um 5 minuttar, og der kann du faa vera med," svara uppsynsmannen. "Ho kjem aat Chicago mest sam­stundes med den, som nett er fari."

 

Ja daa var det rettast for meg aa vera med her. Eg steig inn og var einaste ferdamann. Det gjekk skjott igjenom Minnesota og ein snipp av Jowa. Me kom aat den namnspurde elvi Mississippi, ei med dei lengste i verdi. Ho er so breid som ein fjord og renn seinvore. Daa me var over komne, bar det att i vegen, mest so fort som vinden blæs. Inne i skogholti timde me gardar, ender og daa ein stor ein med kvit bygnad og illraud laave; men oftast var husi reint smaae og graae, jamt berre ei liti stogo, eit kveitehus og ein stor, halvrotin halmstade. Inne i den hadde dei fjoset sitt - slikt det var. Skulehusi aat folkeskulen var alle etter ei myn­ster - smaae stogur med eitt rom i og med ei liti sval framfyre døri. Dei hadde vore kvitmaala, men var graana taa det stride regnet og den glødande soli. Ifraa fyrr visste eg, at skulehusi var noko-lite romslegare, enn dei ruvde for, at pultarne var lettlege aa sitja i, og at det var nøgdi av gode kart etter veggjom. Men slik ei vasking og turking, som det no er i skulestogurne her i Norig, saag ein aldri i Amerika. Folk er for annsame der, maa vita.

 

II.

 

Det var 8 mann til aa styra denna store kveiteferdi. Me hadde ikkje vore lenge i lag, fyrr eg skyna, at so udana og fæle gutar hadde aldrig eg havt noko samsvall med. Det var 2 skift, og dei, som ikkje hadde tenest, brukte mykje av fritidi til kjekl, drikking og kortspel. Eg vart reint rædd og hadde vilja stiga av i ein by ved Mississippi, men hadde alt greidt ut for skjutsen radt aat Chicago.

 

"Pengarne, me fekk hjaa deg, hev me kjøpt brennevin for, tak dei so att!" svara ein av gutarne. Hine garpa og log aat detta og gapte, so at eg saag langt ned i halsen paa dei. Det var ei uvild, at eg hadde gjeve meg i lag med slike uvyrdur. No laut eg vera hjaa dei vegen fram, det var ikkje onnor raad.

 

Daa me var over Mississippi komne, tok det til aa kveldast. Etter som det myrkna, vart det fælare og fælare staak paa dei; vissa var ein irlendargut grov til aa ­fylla seg og bera seg aat som ein slask. Det beid ikkje ­so ljott eit ord, at ikkje han tok det i sin munn. Han leitte etter slike og tykte, det var ei lyst aa velta seg i søyla og i gorrputtarne plent liksom grisirne sumars leite. Naar ein av kameratarne sette honom paa eit nytt skjem­darord, daa kneggja han og sælka seg og herma det upp att og upp att, so han kunde kræsa seg med det og minnast det til sin døyande dag.

 

Sume dyr èt berre det som ròte er og mugge og ult. Naar det steggjar stygt av det, og makken krek og relar seg i det daa fyrsta er maten etter deira smak.

 

Plent soleis var denne guten. Lort og ureinske valt or munnen paa honom dagen lang, og so lenge tunga hans orka veima og banna.

 

Det var ogso ein norske med paa ferdi, ein gut som nyst hadde vorte vaksin. Han var mest likso gaput og raabarka. Dei høyrde baae til same skift; men norsken aga seg daa, so han ikkje vart so overlag full. Irlendar­guten baud seg til aa læra meg spela kort, "so fær du leika med og slepp sitja stura ved glasruta og træla med denna skarveboki di," baldra han og skaut kortstokken.

 

"Kom no daa, gut !" tok han til att. "Men fyrst smakar me paa ein dram. Med den skal du vigslast inn i vaart lag. Daa vert du vaksin kar og turr attan øyro." Han kjekste ei brennevinflaske og slo haugen paa eit stort glas aat seg og so eit aat meg. "Skaal, gut, skaal for Jupiter! Hu og hei og haatt!" javla han og svinga glaset med dirrande hand.

 

"Nei, elles takk!" svara eg.

 

"Ved Jupiter, du skal drikka, tosken! No høyrde du, Pat sa det, og han èt aldri upp att sine eigne ord!" ropte han sint.

 

"Nei takk!" sa eg; "brennevin smakar eg aldri, og ikkje andre rusande drykkir heller," svara eg hugfast.

 

"Kvifor, um eg torer vera so nasavis aa frega?" beit han.

 

"Eg hev lova mor det," svara eg.

 

"Oho! Er du slikt eit grønt horn!" hekste han med svivyrdande mine og tonefall. Hine skrattelog og sanna med honom. Eg raudna lukt ned paa halsen, for eg visste, at det med ordblommen "grønt horn" meintest ein toskin stakarskrok. "Ja so - eh? Du hev lova mama det ­- eh?" togg han npp att og ol sinne. Men daa skal eg syna deg det, guten min, at denna lovnaden skal verta lygn i din kjeft!" skreik han myrkraud i andlitet. "Nette vesle mama di gjorde deg til ein skarv og ein ljugar, ho, dentid ho hadde deg til aa lova detta; det var plent det, ho gjorde," baula han.

 

Det er aldri lett aa vita fyreaat, kva drukne gutar kann verta ville for; svaret mitt hadde gjort honom galin. Han treiv eit ølglas, halla det drabbende mett med sterkt brennevin og kom so skjanglande burt aat til meg med det. Dei hine gutarne log. Eg hadde venta studnad hjaa den norske gutten; men han berre gapskratta, slo i bordet og ropte:

 

"Det var jaumi rett! Gjev deg ikkje, Pat! Vil han ikkje drikka, so renn det i han - hahaha haahaahaa huhuhu!" Han krøkte seg i hop og log.

 

Eg sat so livande rædd og skoda etter, um det var vaagande aa hoppa ut or vogni; men ferdi gjekk med fullt gòv, og regnet hylja ned. Det hadde det elles gjort heile dagen. No var det kolande myrkt ute; vognirne skok og skrala, riste og klakka; og vinden ylte. Det var ikkje høyrande manns maal, minder me mest skreik til kvar­andre. Det hadde vore den visse daude aa taka eit sprang­hopp ut i svarte myrkret. Og meir med di: Han Ola skyna tankarne mine, flaug upp og stellte seg med ryggen mot døri, medan irlendaren og ein herdebreid tyskar stod over meg og meinte so til, at eg slapp ikkje, fyrr eg hadde tømt glaset og stava det ordet som stod i botnen paa det.

 

Eg gret og bad kjære vene og sa, eg var ikkje van til aa drikka brennevin, korkje mykje eller lite. Men dei lydde ikkje etter; dei var ørville, allvissa irlendaren. Han var trotin med og sodin i andlitet av fyll, og han naut seg berre maatelegt. Og slik som han tala! At ei menneskje skapt i Guds eige bilæte kann laga seg so til! Aa du aa du! Ein kunde meint, at han nyst var sloppin ut or eit daarehus. Jaumi var eg komin i godt lag no lel! Det er ikkje trulegt, at Daniel i løvehola kjende seg usælare enn eg i dag. Dei kunde snøgt drepa meg med detta giftige brennevinet sitt, ottast eg.

 

III.

 

l det same dei stellte seg til aa bruka vald og truga meg til aa tørna det ovstore brennevinglaset, stana vogn­ferdi og det so braatt au, at irlendaren tvingla burt i hin veggen og slo det sundt. Uppsynsmannen, som hadde serskilt rom, og som hadde halde seg der, stakk hovudet inn gjenom ei dør og ropte: "Flaumen er komin! Will og Ola tek kvar si lykt og ser etter, um brui er farande!" Dei av garde, so fort som dei skulde vøre kasta. Eg steig ut paa tramen i eine enden av vogni. Det var kolmyrkt rundt ikring; vinden ylte, og regnet skrappa imot vog­nirne; nede paa marki høyrde me vatnet rann og susla og suste. Det hadde vore ovanbaar i 2 dagar; men no var det daa fælare enn alt.

 

Um eit bil kom gutarne i fullt sprang attende og ropte: "Brui er trygg !" So rulla vognferdi lenger, men varlegt og taugt. Trast var det ei onnor bru. Tvo mann sette i vegen med lyktir, men kom snart attende og ropte: "Kjøyr av garde!" Paa den vis lét det ganga fleire vendur. So var det eit langt snertande, der det ingi bru beid - over 20 minuttar. Gutarne hadde gjøymt flaskurne, glasi og kortstokken. No sat dei stille og lurra og sov; rett som det var tok dei til aa leda paa seg att; snart vakna dei heilt.

 

Eg hadde ikkje smakt mat, sidan eg fór heiman, hadde no fasta i 18-19 timar. Otten og denne uhorvelege skakingi hadde au slite paa meg, so eg var all og segin.

 

"No lyt me vera paa vakt i heile natt," sa tyskaren. Dei andre sanna med og brukte harde ord um flaumen.

 

"Di me ikkje fær kvila, tek me oss ein dram," baldra irlendaren, leitte fram att flaska og halla i eit glas aat kvar.

 

"Sjaa, kor bleik ikring nebbi skuleguten vaar er," sa han Ola.

 

"Det veld han sjølv, naar han er slikt eit "grønt horn," svara irlendaren haadleg.

 

"Smak paa ein dram, du med !" bad ein gamalvorin mann, som nyst var inn komen or hitt vaktskiftet; han var heilt ædrug; "du besnar av det," sa han og halla i eit glas aat meg.

 

Eg kjende meg veik og ovtrøytt; det vanta ikkje stort paa, at eg var sjuk. Kanskje me i natt fekk bruk for all den styrke, me var eigande ogso. Lovnaden mintest eg vel; men eg visste det med, at ein kunde drikka lite­vetta brennevin til medicin. Og no var det torvirne til medicin. Eg smakte paa brennevinet fyrst og sat og kjende etter, kva verknad det hadde. Jaumi kvìkna eg av det. So tømde eg glaset og takka.

 

Men daa log kararne. Aa, kor dei skratta! Det var forsètt au det. "Ser du guten du! Han kjem seg!" baldra irlendaren. "Hadde me han i skule 8 dagar, so drakk han som ein linsekk!" ropte han og svor paa det.

 

"Han kom til aa stela brennevinet vaart, so ørgalin vart han etter det; og me fekk ikkje doggi," sa han Ola Norske. Dei var samde um det desse 3, at det var emne i meg til ein dugande drykkjebolt. Detta var ilt aa høyra paa; men det var jaumi vel til maate. Tosk var eg, som let meg lokka til aa drikka!

 

Me kom aat ei onnor bru og laut stogga, til dess kararne hadde vore stad og røkt etter, um ho var farande. Jau, dei trudde ikkje anna. Me slap heilbrigda over ogso; men dei var ottesame og sat reint som paa sitt liv, daa me hadde elvi beint under oss.

 

Ei ny bru. Tvo mann av garde med lyktir; trast etter sende uppsynsmannen endaa 2 mann til. Dei vart snøgge og ropte gjenom svartmyrkret og dei brusande regnkavarne: "Midtstykket er burte!" "Plent her stend me paa eit laaglende," sa uppsynsmannen; "det er den faar­legaste staden, me kunde gjeva oss til paa. Fram slepp me ikkje; so lyt me attende - nokre kilometer i minsto," sa han. Ferdi tok til aa rulla taugt og trøytt attende. Daa me rokk den brui, me sist hadde fare over, hadde vatnet rive ho med seg; no var det 3 store elvir, der det fyrr var ei liti ei. Alle mann samlast og samraadde seg. Heldt flaumen ved og vaks, so var det meir enn utrygt for vognferdi paa denne staden. Endaa verre var det, at folki heller ikkje kunde hava nokor von um aa sleppa heilbrigda her ifraa. Men paa hi sida aat den nedre elvi var det ei liti høgd, og der laag det tvo gardar. Slapp me dit, var me berga, og daa fekk det ganga som det raakte med kveiteferdi, meinte styrismannen. Og dei andre var samde med honom i detta.

 

Vognferdi rulla taugt og tungt fram til att; det var berre so mykje ho karra. Eit lite snertande ifraa brui vart det stans fot aalvor, og elden sløktest under kjelen.

 

Kvar mann fekk si lykt. No skulde me nedaat brui alle. Fyrr hadde eg site inne og berre høyrt og set paa, koss hine træla. Dentid eg steig ut i regnstormen, kjende eg fyrsta, kor hovudør eg var vortin. Svoltin og ovtrøytt som eg hadde vore, hadde drammen sètt aat hovudet paa meg. No var eg so svimrin, at eg skjara. Eg skjemdest. Folki mine skulde berre visst, eg hadde drukke, til dess eg ikkje stod stødt paa føtom! Aa du, aa du! Heller ikkje skilde eg klaart! Det var som det skulde reke skytovar tett framfyre augo paa meg.

 

Me skreiv alt den 16de november. Vatnet var noko­lite kaldt, og det rokk oss radt upp paa smalleggen. Utmed jarnvegen var det meir enn 1 fot djupare, sa styrismannen, og me saag det fløymde og rann som ein strid straum.

 

Det var høyrande til, at elvi hadde skòre seg ned i ei gil. Ho sjoga og susa og braut og dunde. Eg heldt meg helst attanfyre dei hine; ned ved elvi trengde eg meg likevel fram i ljoset; men ørin som eg var etter den sterke og drjuge drammen, steig eg ustødt, og heilen arbeidde tungt og seinvore.

 

Med eitt tok sanden til aa aka burt under føtom paa meg. Eg seig og gleid og gleid og seig; det gjekk mjukt og lint, men so eldande fort at eg ikkje fekk tenkt meg um.

 

"Quicksand! Quicksand!" ropte styraren ende over seg av rædsle; i same augneblink, som eg heldt paa og ok ut i det dynjande, sjogande djupet, hogde han neven i trøyekragen paa meg og rykte meg attende og det so braatt med, at eg tvingla i koll i den kalde vassdemma, der me stod.

 

Det er for lite aa segja, eg kvakk. Ræddhugen slo ned over meg, so eg bìvra og skolv i kvar sìn og segi. Hadde styraren, som trulegt var den einaste heilt ædrue mann til stades, hadde han vore nokre augneblìk seinare aat, so hadde folkemagt ikkje orka frelst meg ifraa dauden.

 

Kararne braut laus ein lang 4toms planke, som dei etter mykje stræv endeleg fekk skote over paa det andre ­brustykket. Det var meiningi, me skulde krabba over paa den. Daa me skulde til med det, sa styrismannen beint nei. Det var for faarlegt, syntest han; det var som aa gjeva seg dauden i vald. Me vassa daa attende til vog­nirne.

 

Men flammen [sic] steig og steig. Det verste var, at han hola utor sanden under jarnvegen. No og daa høyrde me jordklakar losna og datt. Alt i eitt skrangla og skrall det i vognhjulir, som seig og glatt djupare ned. Fyrr me visste ordet av det, kunde vognrekkja velta ut i straumen, som stendigt auka og fløymde stridare og stridare. Koss i heile verdi skulde me daa bletta oss! Hadde her endaa funnest eit skogholt, kunde me alltid ha berga oss ei stund uppe i toppom. Men det beid ikkje eit tre paa mange mil.

 

Det gjekk ein time eller meir. Vinden skok i vognirne. Regnet hylja ned. Vatnet steig og grov og hola. Vatnet var ein fiende, som ikkje trøytna og som ikkje visste, kva medkjensle er; for honom galdt eit manneliv ikkje meir enn ein søyleklump eller ein stein. Me orka ikkje sitja i denne otten lenger. Det vart ogso tydelegare og tydelegare, at me hadde liti eller ingi von um aa lìva til morgons, var det so me gav oss til her; aa krabba over paa planken var som aa bera livet i neven; men fór ein varsamt aat, so -.

 

Hadde me havt eit reip til aa binda kring livet paa den, som skulde krabba over, ja daa kunde me fiska han til oss att, um han hadde tvingla ned; men kor skulde me taka det fraa?

 

"Eg byd 1000 dollars for ei linreip!" ropte tyskaren. "Eg byd 2000!" svara Ola Norske.

 

"Me fær knyta i hop frakkarne vaare," gat vognstyraren paa; og han gjorde ein freistnad med det, men saag snart at detta toget ikkje var aa lita paa. Og so vart det so, tungt med; alt i alt var det verre enn inkje.

 

Me tok nokre lyktir og fumla oss fram langs etter ­jarnvegen. Elvi dunde og susa og braut, so det var meir enn øgjelegt. Den enden av brui, som me stod paa, bìvra og rìga. Ein kunde trutt, han vart utrivin tid for tid.

 

Han Ola batt lykti paa eine oksli og baud seg til aa krabba over fyrst, for alle hine evde seg og var uhuga. Ja, han sette i vegen. Me stod med anden i halsen og saag paa. Det gjekk seint, men det gjekk stødt; jau, han kom over. Daa vart det vel ei glede og fagning paa oss alle.

 

So ropte han paa den norske skuleguten. Det fyrste, det beste, meinte han. Eg var ottesam og meir enn det; men den kalde laugen hadde gjort meg klaar i skallen. No kom det ogso vel med, at eg hadde lært gymnastikk. Men ovtrøytt og ut-arma som eg var i dag, er det ikkje til aa undrast paa, um hjarta bìvra, dentid eg krak burtetter den smale planken, medan regnet auste ned, og den sjo­dande fossen sende fraudskvett paa fraudskvett uppover meg. Han Ola ropte til meg paa norsk alt i eitt, so eg baade skulde høyra, kor han var, og venda tankarne fraa djupet under meg.

 

Jau, det gjekk vel; men daa eg var over komin, slagga sveiten av meg; det hadde leitt paa styrken. Eg trivla etter handi hans Ola og klemde ho av full avle. Eg var so takksam baade imot honom og hine. No hadde eg lært aa kjenna desse uvyrdne gutarne ifraa ei onnor sida. Dei hadde beinka til med meg og hjelpt, alt dei evla. Eg hev sidan ofte røynt, at det gjeng seint aa læra ei menneskje aa kjenna. Mange løyner det gode hjarta under eit eller anna uvandt plagg. Menneskjurne er jamleg likare enn ein kunde tru.

 

Sidan krabba dei hine over, og det so snøgt som raad var. Einast styrismannen og irlendarguten stod no att paa hi sida. Irlendarguten var ikkje reint ædru vortin endaa og naut seg berre so maatelegt. Dei var alle ottesame for honom og undrast paa, korleis dei kunde gjeva honom ei hjelpande hand. Men det var mest umogelegt; her laut kvar strida for sitt liv; det var ikkje onnor berging. Han likte ikkje detta svallet og svor og forbanna seg paa, at han skulde krabba over so lett som aa eta seg mett; det turvde ingin syta for honom. Dei store ordi hans døyvde ikkje otten og aggen hjaa kjenningarne hans; daa han endeleg laut gjeva seg i vegen, la styrismannen seg ned paa brukjeret og studde honom, so langt han kunde naa; han Ola tøygde seg utover paa hi sida og laag reidug til aa taka imot den arme kroken. Aa jau, det gjekk vel - ei stund; men best det var kanta han av planken og datt som ein stokkende ned i kvite fossen. Me høyrde eit skrik fullt av rædsle. So var det ikkje meir.

 

I dette svartmyrkret og denne øgjelege flaumen var det ikkje talande um aa leita. Me freista fleire vendur. Det var so fælt aa ganga der ifraa og lata honom vera att aaleine.

 

"Høyr, det skrik, det skrik!" ropte han Ola. Me lydde, einlydde. Igjenom dei skjerande, ylande vindflagurne, som takomtil var ved og skulde kasta oss i koll, skar det ein serskild ljod. Men daa me rett saag oss til, so var det ­fossen, som sleit med seg bruendarne. Flaumen hadde ­auka umaatelegt; men me stod no trygt paa den vesle høgdi. Um morgonen so tidlegt, so tidlegt som det timde av dag, fekk me folk med oss. Heile den vesle dalen var ­som ei einaste elv. Og alle sa: "Guten er ikkje leitande etter; no er han hundrad mil her ifraa." Likevel slutta ingin med leitingi og gjekk heim, fyrr alle vonir var freista. Neinei. Alle mann gjorde sitt beste.

 

Men han var burte og vart burte.

 

* * *

 

Naar eg ser gutar, som vil nøyda eller efla eller narra kvarandre til aa drikka rusande drykkir, so minnest eg med sorg og ræddhug irlendarguten Patrick og ser foreldri og systkini og godfar og godmor hans, kor dei vatt fingrarne og gret og tutra, daa dei hadde lese brevet um hans usæle lagnad.

 

Brennevinet det øyder liv og lukke og velferd. So i det eine landet, so i det andre. Det drep og tyner folk ­ned og er fælare enn svartedau'en.

 

Aa - gjev det vart lov og rett i Norig, at ingin, som, ikkje kunde syna setel ifraa dokter, fekk kjøpt ein einaste drope av rusande drykkir!

 

Frå Hallvard Bergh: Den godhjarta kona og fleire nye sogur med 21 kromotypie og 21 andre bilæte. Kristiania: Olaf Norli 1907. Side 54-65. Elektronisk utgåve 2003 ved Jon Grepstad

    Den godhjarta kona

    (Artikkel, 1907)

    Av Hallvard Bergh

     

    I

     

    Det var ein gong ei ung, nygift kone, som hadde so godt eit hjarta. Og naar nokon hev eit godt hjarta, so er det til stor hugnad og hjelp for alle i den krinsen.

     

    Hjaa mor si fekk ho til heimanfylgje ei nett, rauddroplut kvigekolle, heitte Kranselin. Dentid folk flutte heim att fraa stølen um hausten, var det nøgdi av mat. og drikke kring alle markir i dalen, men ho sette kolla paa baasen lel ho for det.

     

    "Du, Kranselin mi, skal faa det mykje grussare enn grannekyrarne, du," sa ho. "Dei lyt ganga ute og knaga og livberga seg sjølve i mange vikur endaa, dei; men du skal jaumi sleppa det, du Kranselin mia," sa den godhjarta kona og bar til henne, slikt ho vilde eta utav høy, erteris, haa, lauv, jordeple, mjøldrikke og andre rettir, som ei ku tykkjer gildt um. Heile hausten utetter stod Kranselin og vod i berre kræsemat lukt upp aat kneom. Ho sveipte og aat og sveipte og aat, til dess ho vart so smellfeit og tungvinn, at ho mest ikkje evla reisa seg. I heile bygdi, so langt ein saag det rauk, beid det ingin korkje av folk eller fe, som livde so grepa som ho Kranselin.

     

    Men ho vart leid all denna gode maten au. Og naar haustsoli skjein vænt og varmt gjenom glasi og bølingarne skramla med bjøllurne og rekte um fjoset, sleit ho Kranselin i bandet og rautte, reint traa-rautte og vilde ut til dei, ho med; men matmori hennar svara ikkje ja til detta. Ho vilde henne ikkje so ille, sa ho. Det var daa jaumi eitt anna aa faa maten borin radt inn til seg enn aa fara paa leit etter han kring reinur og bekkjedalar.

     

    Dentid dei fyrste snjoflyksurne synte seg seinhaustes, var det slutt paa høyet, paa erteriset, paa jordepli, paa mjølet og mest alt i hop. Den unge kona meinte seg til aa kjøpa høy; men naar folk sèl noko, vil dei hava pengar, og det var likt ved inkje det, ho var eigande av det slaget. Pengarne vilde aldri trivast hjaa henne. Di for laut ho Kranselin heile vetteren heretter livberga seg med hestemøk, bjørkeris, lyng og attaat detta litevetta halmrusk til jortingstraa, som grannekonurne var so snilde dei sende hit ender og daa.

     

    No var det slik ei saar og sangrande klaging paa henne Kranselin. Natt og dag stod ho og drunde og sytte og bad sa vænt, so vænt etter mat. Dei skar den godhjarta kona aat merg og bein, desse sutrande naudropi. Men kva raad hadde ho vel med dei? Ho var ikkje lenger eigande kongens mynt i huset, ikkje dugde ho til aa gjera pengar heller, og grannarne vart so snøgt leitte av aa gjeva. Dei skulda paa det, at dei sjølve var eigande so mange umælande liv, som dei hadde andsvaret for.

     

    Dentid det leid paa, var ho Kranselin so utsvelt vorti og veik, at ho laag i aavelto. Naar ho freista og vilde reisa seg, so datt ho i koll og støytte av seg store hudleppir. Det var reint fælt au. Der vart ho liggjande døger etter døger. Ho evla ikkje koma upp. Til slutnads laut det gjerast bod etter folkemagt, og no hengde dei ho over ei noko-lite breid fjøl, som dei hadde bora hol igjenom og festa med sterke taumar uppi taket. Soleis maatte ho Kranselin verta hangande vike etter vike.

     

    I det same vaaren tok til aa syna seg, vod og vassa den godhjarta kona fram og attende millom taaflekkirne og plukka dei fyrste ørsmaae groarne, som Vaarherre lét pipa upp or dei tèla bakkarne. Ho vart krimsjuk av detta; men ho snaala daa i hop aat henne Kranselin litevetta mat, som det var dygd i. Sidan skar ho gras kring reinurne og træla paa ymsekvar vis etter forstraai. Det skal ingin koma og segja det, at den godhjarta kona ikkje gjorde alt ho evla, so det ei livberging kunde verta. Men ikkje fyrr enn ein maanad etter jonsok hadde ho Kranselin kraatt seg og sterkna so mykje, at det var vaagande aa sleppa henne ut i hamnehagen; og daa laut dei binda paa henne nokre store lakar av ein gamall skinnfeld, di ho var so hudlaus vorti og sundflengd baade her og der, at det tedde inn paa raude kjøtet, og flugurne vilde mest eta henne livande upp.

     

    Ho, Kranselin, som fyrr var so væn ei liti ku, saag no ut plent som ei skræme. Dentid grannebølingarne vart stird paa henne, tok dei til aa øsast og kom drivande ifraa alle leidir. Dei grytte upp jord med horni, fræste i nasarne og skok og riste seg. Det var slik ein belg og bjølleraml og slikt eit ørvænelegt sinne paa dei alle, at det var heilt ut or lag og gjerd. Dei trudde, det var eit fælslegt skogadyr, dei, som dei laut nøyta seg aa tyna.

     

    Ho Kranselin skyna detta maalet deira og visste, det boda ufred, hokra undan og vilde gjøyma seg. Men ho var styrd og stiv no; kvart stiget gjorde so skjerande ilt, og det vart mest berre aa trokka paa same stad. So gav ho seg tapt, lutte ned hovudet og stod heilende still. Ho var so rædd og ottesam, at ho bivra all igjenom og trudde, hennar siste time var slegin.

     

    Bølingarne var plent ørville og olme. Som deira vis er fraa gamalt, stelte dei seg upp i ei tett fylking; og dei nusa og snoka paa henne og belgja. Dei skyna no trast, det var ikkje korkje bjørn eller varg dette; men eit forfælande faarlegt udyr var det likevel. Utanum innringen stod det andre fylkingar, som var ikkje mindre galne; dei stanga upp jordi, belgja og espa seg og vilde sprengja seg lenger fram. Dei brann av hat til dette ufriskje, som hadde vaaga seg inn i beitet til dei. Or alle hagar og lidar kom det drivande med bjølleraml og rauting og boring og belg alle dei bølingar, som der beid. Naar det var broste laust med ufred, laut ingin vera livrædd og sletta seg linda eller spara seg, men kvar og ein gjera sin heile skyldnad imot fedralandet, meinte dei visst. Og det var baade ein rett og ein væn tanke det, maa vita.

     

    Seint og sidar fekk dei daa gruna ut, at det ikkje var ufredt i hamnehagen likevel. Denne skræma, som stod her so audmjuk og venta paa dauden, var visst av deira eigi ætt lel, endaa so utrulegt det saag ut, og det var ikkje lett for dei aa verta kvitt den store misstrygni, dei hadde fenge til henne. Fleire timar tok det, fyrr dei slog seg til tols og let fylkingarne skiljast; men sinte var dei endaa. Hadde ikkje ei tvo tri gamle og velrøynde bjøllekyr vore vitugare enn dei andre, so hadde bølingarne teke ho paa horni so lett som ingin ting og slite ho sund baade i led og lengd, dei; det var ikkje tvilande paa det, so ørgalne som dei var.

     

    Slaa lag med henne Kranselin vilde dei no ikkje lel, nei ikkje paa noko sett eller vis. Og ho treivst ikkje hjaa dei, ho heller. Ottesam og liti i seg sjølv kjende ho seg og var sjukall og stur, og ho var glad ved aa kunna løyna seg i skogholt og avkrokar.

     

    Langt fram paa sumaren fyrsta grodde saari att. Daa hadde ho holda so mykje au, at ho ikkje fraus og higra, kvar ho hinkra og for helst. No løyste dei av henne den fæle skinnfeldbunaden, som ho hadde lote dregest med vike etter vike. Ho vart som hine kyrarne og fekk halda lag med dei att. Og sæl vart ho for det, maa vita.

     

    II

     

    Dentid folk flutte heim fraa stølen um hausten, var ho Kranselin vorti fin og holdi. Ein kunde snaudt kjenna ho att. Daa tala matmori hennar soleis til henne og sa:

     

    "Du hadde det so ilt i fjor vinter, du Kranselin; men jaumi skal du faa like for detta no, det skal du det. Du skal skilleg sleppa gaa ute og gnaga og næra deg sjølv, du, som grannekyrarne lyt gjera i mange vikur endaa," sa kona, som hadde det gode hjarta, sette ho paa baasen med det same og bar til henne høy, erteris, jordeple, lauv, mjøldrikke og andre rettir, som ei ku tykkjer gildt um. Alle desse lange, solvæne haustdagarne stod ho Kranselin og trødde og vad i berre kræsemat radt upp aat kneï. Ho sveipte og aat og sveipte og aat, til dess ho vart so smellande feit og tungvinn, at ho til slutnads mest ikkje evla reisa seg. I heile bygdi, so langt ein saag det rauk, beid det ingin korkje av folk elder fe, som livde so grepa. Jaumi fekk ho løn for det no, at ho svalt so syndelegt i fjor vetter.

     

    Men daa dei fyrste vesle snjoflyksurne synte seg seinhaustes, var det slutt paa høyet og erteriset, paa lauvet, paa jordepli, paa mjøldrikket og mest alt i hop. Den godhjarta kona var ikkje eigande stort av pengar til aa kjøpa høy og halm for; dei treivst ikkje hjaa henne no heller. Di laut ho Kranselin heretter livberga seg med hestemøk, bjørkeris, lyng, hakka granbar med lite sildelake paa og attaat detta ein grand med halmrusk til jortingstraa, som grannekjeringarne var so snilde, dei sende so ender og gong. Det var slik ei saar klaging paa henne Kranselin no baade ei tid og onnor. Natt og dag stod ho drunde og sangra og sytte og bad so grøteleg blidt og vænt etter mat. Dei skar den godhjarta kona lukt aat merg og bein, desse sutrande klageropi; men kva raad skulde ho hava med di! Ho aatte ikkje kongens mynt i huset lenger, ikkje dugde ho til aa gjera pengar heller, og grannarne vart endda snøggare trøytte av aa gjeva i aar enn i fjor. Dei skulda paa det, at vetren var so drjug, og at dei sjølve var eigande so mange umælande liv, som dei hadde andsvaret for.

     

    Dentid det leid um nokre vikur, var ho Kranselin so utsvelt vorti og veikleg, at ho laag i aavelto. Naar ho freista og vilde reisa seg, datt ho i koll og støytte av seg store hudleppir. Det var reint fælt au; det tedde inn paa raude kjøtet baade ein stad og annan stad. So vart ho liggjande døger etter døger og kom ikkje paa føtarne. Til slutnads laut det gjerast bod etter folkemagt, og no hengde dei ho over ei nokolite breid fjøl plent som fyrste gongen.

     

    Om jole-eftans-kvelden rautte og drunde ho endaa klagelegare og saarare enn vanlegt. Grannekyrarne hadde no heilt storgjestebod, dei, og stod i den finaste kræsemat lukt upp aat kneï; og fuglarne hadde fenge jolebandet sitt og sat i gylt korn radt upp under øyro. Jolekosten hennar Kranselin var ein lyngvondull og nokre halmpipur.

     

    Det var tregelegt, at ho Kranselin, ho snilde, nette Kranselin, skulde faa so armodslegt eit stell. Og det i den hugnadsame joli au! Den godhjarta kona gret, naar ho kom det i hug; ho gret, so taarirne tippa. Men kva raad hadde ho med di! Grannarne gjorde berre kytte og brukte kjeften paa henne. Og dei hadde sagt det kvar med si kone, at ho kav ikkje skulde gjeva burt meir for. "Det vert aldri likare," sa dei og grein.

     

    Men ho skulde jaumi sleppa til storgjestebods lel, ho Kranselin, um det ikkje vart plent i kveld, tenkte den godhjarta kona. Fyrsta det vaks noko paa marki att, skulde ho faa so mykje fin kræsemat og so umframt og ute-paa eit stell, at ingin slikt hadde spurt eller høyrt gjete korkje i dette kongerike eller i sju andre, som var mest likso gilde, sa den godhjarta kona ved seg sjølv og kleidde seg i haargarden ørlite vetta med enden av bundingsstikka til merke paa, at denna lovnaden ikkje skulde gløymast.

     

    Daa klukkurne ringde joledags morgonen, hekk ho Kranselin daud over fjøli.

     

    Det var joli ho Kranselin fekk.

     

     

    Frå Hallvard Bergh: Den godhjarta kona og fleire nye sogur med 1 kromotypie og 21 andre bilæte. Kristiania: Olaf Norli 1907. Side 47-53. Elektronisk utgåve 2003 ved Jon Grepstad

      Ein skuledag

      (Lesestykke, 1885)

      Av Hallvard Bergh

       

      Let uss no alle snøggast sjaa inni ei skulestogo ifraa sluttna'e taa heno aarhundra'e. Ei 30-35 bødn ha ra'a se ikringo dæ lange borde, gjentudn i benkji ovafere, o gutadn paa bordkrakke; noko hengji uppi legun o dingle me føto, noko taa dei minste ha vaggla se paa slabenkløke, noko sita her, are kor dæ raaka. Alle kappast um o lesa fortast, o dei skrikji so illhervele, at d'æ oraa høyre manns maal i stogun. Skulemeistaren driv att o fram paa gølve, svalla no eit ord ve sjølmann, so stend burtve stabbin o telgji paa eit grevskaft, no tala han ve kvemmennadn o ungadn, so tulle framve peisen, no driv han burtover te skuleungo att. Ser han noko so han kji lika, so glytte han uppte hono meistar Erik, so ligg brøye se so vi deruppaa skaaptake. Ve han held paa svalla ve kjeringe i huse um ei høne, so ha døtte aav nie løgbytta - eit vondt teikn -, slutta ein gut mæ lesingen o stille se te gjeva siemanne seno ei spretteklype paa nasin. Detta sjaa dei are o skjera i mæ ein skraslelaatt. "De dikka førbankele trøllskap de era, vilje de kji lesa de!" skrik skulelæraren, kjem sendand, tæ guten i hæddna o lugga baade uppete o nete, so haarlagdadn fljøge. Alle lesa so dæ dura. Ein lang ein, so sit fremst paa bordkrakke o stabbla i kakjismun, synist væl dæ fell tungt o lesa so fort so dei are; istan før o halde se te dæ so staar, skrik han so høgt o so fort, han æ go te: "ko seie du, ko sa du, ko seie du, ko sa du!" Ress so dæ æ, stane alle dei are mæ ei gong før o høyre paa han, so lesingi hass høyrist lytt over heile stogo: "ko seie du, ko sa du!" - "Jau, dæ ska e førtelja de dæ", ropa skulemeistaren o gjev han o eit nakkedrag, so huvu hass klakka te inni skaape. So ska han te overhøyrast. "Du--skaa-all-ik-ke-sjæ -sjæle", stamma guten. "Synist du, du kann leksa di?," spør skulemeistaren. "Vil du svara me paa ein ting, Ola: ko lengji ha du meint de te vera hedning du daa? - Du lyt ta uppattlekse". No gjeng han sviv att o fram paa gølve ei ri, set se burtaat peislae te verme føtadn sene o mala se ei go snusnyse. Lite attimyljo glytte han burtaat borde, men lesinge gaar gøtt. Ress so dæ æ, renne tvo lange guta i luggen aat inan; ein krøkji se unde borde, ein bit siemannen sin i øyrestolen, ei tryaa fire sita gjeipe dæ ljøtast, dei æ go fere. Kvednahuslesinge stana; noko skraslelæje, hene kvine o kvinke. No lyt landverne kummederast ne taa skaaptake o gjere go tenist. Um 2 langvisartima les heile horge att, so dæ flyg tøppo i øyro paa dei, so inne era. Skulemeistaren trona i hægsete; han meistar Erik ligg frammæ hono. Ein stor massingsnusdaase staar paa borde. "Skulemeistar, skulemeistar, han Jyggjer spenne me paa knjøne!" kvinka ei gjente o truga se te graate ei par turra taare. Han Jyggjer faar no like før omaken sin. Gjenta synist dæ æ moro, at han faar høgg; men han gleine stygt paa ho o løva hen' dæ, at ho ska ha dæ atte.

      No tæ skulemeistaren te overhøyre ei gjente, so les i vangjilboken um Herodes den store. Daa ho ha stauka se igjøno leksa si, segji han: "no, unga, kunne de slutte mæ lesnae ei stund o høyre paa me. Me sko ha uttydna dene rie, skjøne de". Gutadn stikke bøkadn sene uppunde vesten, gjentudn gøyme sena i barme. Skulemeistaren skuva glasaugo uppaa skallin, sviv att o fram paa gølve o hosta o kremta. Te all slutt tæ han soleine te ords: "Kodan mann va han, den Herodesen? Han va - han va ein -?" "Ein Svenskji", seie ein gut, so ha høyrt far sin skøy Svenskadn fælt mykji. "Nei," svara læraren, "Herodes va kji or Sveri, men or eit lannskap, so ligge nemme ve; o hvad var dæ han gjorde ?" "Han gjorde inkjinoko", svara gjenta te. "Nei dæ æ sant dæ; han gjorde inkjinoko, taa di han va -, ka va dæ han va?" "Grannin aat Svensko", svara guten atte. "Du daa, gapen, du kann halde kjafte di, e sporde kji de. Er det ingjin, so kann segja me, ka Herodes den store va?" "Kunge i Jødeland", svara gjenta atte. "Ja dæ æ sant dæ, Marit, han va kunge i Jødeland; du lyt svara jamt du, so svara so gøtt. Ko va dæ no Herodes sagde, dei skull gjera?" Ungadn stire paa inan, unde borde, uppi take, dei sjaa hit o dit; men dæ æ ingjin, so æ go fere gjeta paa, "ko dæ va no Herodes sagde, dei skull gjera". "At alle drengebørn so" - hjelpe skulemeistaren te. "At alle drengebørn, so va over 2 aar gamble, skulde kastes i Nilen", svara han Jyggjer. "Dæ va likeso gøtt, me kasta de i Nilen, tenkji e!" seie skulemeistaren. "Nei han sa - no ljøte de lye gøtt ette, ko e seie - han sa, dei skulde dræbe alle drengebørn, so - va over 2 aar gamble. Hugse de dæ no daa? Le me høyre?" Alle taka uppatt, dæ han sa. Feilen æ dæ ingjin so ser. "Ko va det taa Herodes?" Ingjin kann svara. "Hvad var dæ, han gjorde daa, meina e?" "Han gjorde inkjinoko", svara han Jyggjer att. "Nei du ha rett i di, han slapp gjera noko, taa di han va kunge; men ko va dæ han gjorde lell? Før -? Han gjorde før -? før --? Ko va dæ han gjorde, Marit, du pla vera so flink du". Ho Marit o alle dei are grunne paa eit ord, so fyste stavilse æ "før" i, men "føre" æ dæ einaste, dei koma paa; o dei synast dæ kji høve skjele aa segja, at Herodes den store gjorde føre. Men han Jyggjer faar dæ te høve lell han. "Han hadde dei te kjøre snjøpløgen, ner dæ va fælt snjøføre", svara han. "Du æ so ein snjøpløg du. Nei, Herodes gjorde førma-? førmas-? No, Marit, ner du hengji "tils" i ættre endin paa "førmas", ko bli dæ daa?" "Førmastils!" "Dæ va bra, Marit. Førmastils! Daa Herodes sa, atte dæ dei skulde dræbe alle drengebørn, so va over tvau aar gamble, daa gjorde han førmastils. Hvad er det, so kallast førmastils? - Dæ æ mest kji ventand, de sko veta dæ; førmastils, dæ æ eit hart ord dæ; men vilja de høyre væl ette, ska e segja dikka dæ". Han hosta o kremta o tæ soleine te ords: "ner du, Jyggjer, lægger ei hærv mæ tindadn upp o so klyv aav uppaa eit hustak o stupa de ni hærve, so gjere du førmastils". Ungadn gjera store augo o tenkji, at Herodes laut vera ein harbalin kar, ner han gjorde slekt. "Kunne de no segja me, ko Herodes den store gjorde?" "Førmastils", syngje alle paa ei gong. "O ko er det, so kallast so ?" "Ner ein legg ei hærv me tindadn upp o so klyv uppaa eit hustak o stupa se te ni hærve", syngje dei i munn paa inan. "Rigtigt, dæ va bra, dæ va gøtt; de blia glupe no", svara læraren. "Slo han se kji ilt daa, daa?" spør ein taa smaaguto, so ha vaggla se paa slabenkløke. "Kem?" "Den kungen so klauv aav uppaa hustake o stufte se nie den hærve, veit e". Skulemeistaren ser paa han ei liti ri o svara: "dæ æ likast du tasla sta spør han, meina e".

       

      Frå Lesebok i det norske folkemaal for høgre skular ved Arne Garborg og Ivar Mortenson. Kristiania: Forlagt av Huseby & Co. limit. 1885. Side 193-196. Elektronisk utgåve 2003 ved Jon Grepstad

        Hallingsong

        (Dikt, 1920)

        Av Hallvard Bergh

         

        (Tone: At far min)

         

        Den vene Hallingdalen

        med fjell og lid og fjord

        for oss er beste valen

        og rette odelsjord.

        Her vaare fedrar bygde,

        og vigde inn sitt hov,

        og arven for oss trygde

        med sterke arm og lov.

         

        Som vaare fedrar kjære

        me elske vil vaar dal,

        høgt arven deira ære

        og gjera'n aldri fal.

        Me dyrke vil kvar rute

        til dalen stend i blom,

        all urett halde ute,

        men rettferd gjeva rom.

         

        Vaar eigen heim me bygger,

        med trall og song det gaar,

        di Lat-Lars aldri hygger

        seg rart ved peisen vaar.

        Ideen bjart skal syne

        som stjerna i vaar hug,

        men inkje som vil tyne

        vaar ungdom, aand og dug.

         

        Og Norske vil me vera

        i brev og bok og gjer',

        og Hallingmaalet bera

        paa tunga kvar me fer.

        Her gode hjarto møtest,

        hit alt det gode traar,

        her hjarteveilor bøtest,

        og turkast mang ei taar.

         

        Og kjem det harde tider

        med krig og slave-band,

        me møter ram og strider

        for fridom og for land.

        Alt godt det vil me verja,

        hurra for folk og flag!

        Alt myrker vil me herja,

        hurra for ljos og dag!

         

        So kom daa gut og gjente,

        la oss i leiding gaa!

        Paa hine aldri vente

        at dei skal slaga slaa!

        Kvar ein av oss vil standa

        for rett og sanning vakt.

        Her har du høgre handa,

        so dette er ei pakt!

         

        Frå For Bygd og By. Sundag 29. februar 1920. Nr. 4. 9. aarg. Elektronisk utgåve 2003 ved Jon Grepstad

          Ho gamle mor og amerikabrevet

          (Dikt, 1916)

          Av Hallvard Bergh

           

          Velkomen, postmann; hit med brevet!

          Har stunda paa det lenge no.

          Aa nei, eg trur eg misser tevet!

          Du, Margit, sjaa her skriv ho Gro

          og' n VeslesKnut i Minnesota;

          og denne rosa-leppen her

          kjem radt fraa gutom i Dakota, -

          Til vêrs eg meiner plent eg fer!

           

          Du postmann, sit ned, kjære, vente!

          Du skal ha kaffi fyrr du gaar.

          Nei, gjekk han lel daa! Skund deg, gjente,

          og bed han inn att; sjaa, han staar

          og syp - han likar kaffi-eimen. -

          Nei, her er nytt - aa jeie meg! -

          Ho Liv er alt paa veg mot heimen,

          med blide ord ho helsar deg.

           

          Jau, Mari, kjem baa' Per og Ola,

          og Knut har jamvel kona med.

          I Norig vil dei drikke jola

          faa tala norsk og lystig læ,

          kring Venefjord paa skeisur renne

          og gjera svære hopp paa ski,

          den norske luft' aanyo kjenne

          og ha ei onnor ungdomstid.

           

          Nei slike spel - dei kjem i fylgje!

          Um nokre dagar er dei her. -

          Mitt hjarta er som havsens bylgje,

          og mang ein storm har herja der.

          No er det stillt, og no skin sola.

          Aa kjære Gud, du er for god:

          Du sender bonna heim til jola

          og gjev meg alt mitt gamle mod.

           

          Du, Margit, me lyt vaske huset

          og golva straa med bar og brisk,

          paa skaapet setja arvekruset

          og papirfruse skruv og disk.

          So bonna - husk! aat laugarholken

          og skrubba seg til nasen skin;

          set trolla upp, dei fær av svolken;

          her hjelper inkje sure grin.

           

          Du, Leiv, fær beda far din taka

          den raude kalven snøgt som eld;

          og, Brita mi, du lyt stad baka,

          men fyrst me dengjer plagg og feld.

          Med jolestasen klær me inne,

          vaar beste duk me legg paa bord,

          - ja det er sant, eg maa nok kinne

          so gult eit smør som finst paa jord.

           

          At me har bryggja var ei heppe;

          dei skal faa egta joleøl;

          eg skynar dei vil gjerne sleppe

          alt bayerbland og kjøpe-søl.

          Du vèit at far din er den beste

          i bygda her te melte malt,

          so dei tarv inkje vera tyrste.

          Det beste skal dei faa av alt.

           

          Han far og guten rakar tunet,

          dei reinskar vel for beit og bar

          og jolebandet set til krune

          og varde over folk og gard. -

          No er eg ung att, no skin sola.

          Vaarherre, du er altfor god:

          Du sender bonna heim til jola

          og gjev meg reint eit Samsonmod.

           

          Frå For Bygd og By. Sundag 23. januar 1916. Elektronisk utgåve 2003 ved Jon Grepstad

            Jorda svingar

            (Dikt, 1920)

            Av Hallvard Bergh

             

            Jorda svingar seg fort ikring,

            det hender mykje og mangt,

            folk lyt hugse paa tusen ting,

            skal alt inkje ganga rangt.

            Dei fyrst maa tenkje paa livsens krav,

            skal jorda inkje bli grav i grav.

             

            Mange tykkjer det er so gildt

            aa minnast lenge og stort;

            mange tykkjer det er so ilt

            dei fær kje slikt storverk gjort

            at dei kan leva ein miljard aar

            og minnet bløme lik blom um vaar.

             

            Sume er det som storverk vinn

            fyrr dei i grava sig ned,

            lel or hug og or alle sinn

            dei er naar dei vel-far bed,

            di verda kvesser no sverd og dolk

            og kan kje heftast med daude folk.

             

            Frå Ung-Norig. Nr. 4. April 1920. 3. aarg. Side 87-88. Elektronisk utgåve 2003 ved Jon Grepstad

              Hallvard Bergh

              Hallvard Arneson Ellestad Bergh, lærar, barnebokforfattar og folkeminnesamlar. Han skreiv både på dialekt, landsmål og riksmål.

              Hallvard Bergh
              Hallvard Ellestad Bergh
              Hallvard Ellestad Bergh var fødd 1. desember 1850 i Gol i Hallingdal og døydde 25. april 1922 i Vestre Slidre. Han voks opp på garden Ellestad i Vestre Slidre. Han tok lærareksamen ved Lands lærarskule i 1867, var lærar i heimbygda eit år og drog så til USA. Der var han kyrkjesongar og lærar i Wisconsin eit par år, gjekk på Luther College i Decorah seks vintrar og heldt skule om somrane. I 1876 fekk han studenteksamen. Same hausten reiste han heim til Valdres. Frå 1878 til han søkte avskil i 1913, var han lærar i Høyne og Skjel krinsar i Lomen i Vestre Slidre.
               
              Bergh tok tidleg til å samle folkeminne og gav ut fleire samlingar med eventyr, segner, ordtak, lokkar og gåter, dels på dialekt, dels på landsmål, dels på riksmål. I 1879 kom Sogur m.m. fraa Valdris og Hallingdal, i 1882 Nye Folke-Eventyr og Sagn fra Valdres og Hallingdal og i 1886 Nye Folke-Eventyr og Billeder fra Norge.
               
              Han skreiv òg barnebøker, mellom anna Reise te versens ende (1889), som vart omsett til fleire språk, Hvorledes Maria sankede pengene (1889) og Fra fjord og lid og fjell. 10 forteljingar (1903). Forteljingane hans vart òg prenta i Norsk Barneblad.

              Han gav ut diktsamlingane Idyllar fraa dei norske settlementa i Amerika (1915) og Norske dikt i utval (1916, under psevdonymet H. Høyne). I 1913 kom skodespelet Gjente-strid for eigin heim og egtemake.


              Frå Jon Grepstad: "Hallvard Bergh", Allkunne.no, sist oppdatert 30.4.2013 [lesedato 16.2.2018] Utdraget er publisert med løyve frå det digitale leksikonet Allkunne, og i tråd med deira avtale med forfattaren. Les heile artikkelen her.

               
              Tekstar om Hallvard Bergh


              Biografi av Anton Aure (1920)
              Minneord av Anton Aure (1922)