Faust

    (Omsetjing, 1921)

    Omsett av M. St. Arctander

    I aar kjem andre parten av Goethes«Faust» paa nynorsk (hjaa Norli). M. St. Arctander fekk ferdig umsetninga fyrr han døydde og sytte for ein biletrikdom som ikkje nokor onnor Faust-utgave i noko land har maken til.«For Bygd og By» har paa sidone her framanfor nokre prøvor paa bileti, og her tek vi eit morgonkvad av Faust:

    So fjørug-friskt slaa livsens pulsar rauste,
    dei hugsamt helsa vil den klaare dagning;
    du, jord, var og i natt den gamle trauste
    og angar nykveikt mot meg med di fagning,
    hev alt paa hugnad rundt ikring aa bjoda;
    du dreg og driv meg med ei vilje-magning
    til stødt meg paa det høgste liv aa moda.

    I lysing graa hev heimen fram alt flote,
    fraa skogen livsens tusund røyster ljoda,
    kring dal og dæld hev skodda strimor gote,
    men ned i djuvi lyser himmelsklaara,
    og grein og kvist hev nykveikt fram seg skote
    or natteblaaen i den djupe skora;
    no lét paa lét [sic] seg skil fraa grunnen saamen,
    der blom og blokka dryp med glitretaara,
    mitt kringsjaa av eit paradis fær daamen.

    Uppetter sjaa! - Dei øvste høgfjellskollar
    ber bod, at no er solsprett-timen komen;
    dei aarle alt i ævordsljoset skollar,
    som sidan renn aat oss i lægre-grender.
    No gladnar grøn-innkvelvde sætervollar
    for soli, som nykveikt glans og klaarleik sender
    og glid fraa hall til hall nedetter lider; -
    der stig ho fram! - og aa! eg av meg vender
    eg blunkar solblind; det i augom svider.

    So er det og, naar me i vonfull lengsla
    hev vunne høgdi etter tunge strider
    og opi finn kvar ynskjedør og stengsla;
    daa gys det utor dypste ævordsgrunnar
    ein ofse-eld, me standa kvar i trengsla;
    me kyndlen vilde kveikt fraa livsens brunnar,
    eit eldhav kring oss slær si logebylgja!
    Um elsk ell' hat - det logand' kring oss tunnar
    med sorg og frygd i styrlaus baarefylgja,
    so atter augo ned me snu mot grøda
    og i det yngste vaarsprett-slør oss hylja.

    So lat daa soli attanfor meg gløda!
    Paa fossen, som med during veg seg sprengjer,
    eg ser meg glad og gløymer mein og møda.
    Fra stup til stup han gys i tusund strengjer
    og tusund straumkast utfor klovet føysand',
    so himmelhøgt med sjogskum sprøyten slengjer.
    Men sjaa kor brikjen fram or govet gøysand'
    vêrbogen kvelver, stendig eins i skifti,
    snart klaar aa sjaa til, snart i duft seg løysand',
    og spreider kring seg svale duskregn-drifti.
    Han speglar trøytingi til mannasansen.
    Tenk etter, og du skynar bilætskrift:
    det me av livet eig er ljosbragd-glansen.


     


    Frå For Bygd og By. Nr. 23. Sundag 4. desember 1921. 10. aarg. Kristiania 1921. Elektronisk utgåva 2003 ved Jon Grepstad

     

      Faust. Andre bolken

      (Omsetjing, 1921)

      [Omsett av A. M. St. Arctander]
       
      Fyrste vending.
       
      Fagert lende.
      Faust kviler paa blomstervollen; mødd, uroleg, svevntrengd.
      Skymring.
      Alvering svivande i lett leik, yndelege smaavette.
       
      Ariel.
      Song til æolsharpeklang.
       
      Naar lik vaarregn blomsterflødet
      drys paa alle ned sitt flor,
      naar paa vollom rike grødet
      glitrar doggblankt yver jord,
      liten alv med hugen hæve
      hastar snøgg paa snare veng
      til den laake eller gjæve,
      som i naud hugsvaling treng.
       
      Som kring hans hovud lett de sviva, vette,
      dykk syne her ljosalvar av dei rette:
      i logn de hugge hjarteverken fæl,
      og døyve dei glodheitte angers-tokor,
      tvaa rein fraa røynde rædsle-rygd hans sjæl.
      D'er fjore  nattarøykte-vokor;
      no vensamt utan drygsl deim nøyte vel.
      Fyrst lægje hovud hans paa bolster linne,
      so bade han i dogg fraa gløym'ske-straum;
      daa vil dei makast snart dei lemer stinne,
      naar styrkt han kviler i sin morgondraum;
      gjer' skil for dykkar høg'ste ros:
      gjev' att han til det heilage ljos.
       
      Røyster
      einskilde, tvi- og mangfelde, skiftande og samfelde.
       
      [Kveldsvæva].
       
      Naar seg lume kveldkjøl roar
      kringum skogarbrynte vang,
      ljuve angar, lette moar
      hjella seg i skymrings-fang.
      Sull' han sælsleg fred i hjarta,
      vogg' det blidt til barnero,
      og steng' att dagsglima bjarte
      for hand mødde augo no.
       
      [Nattsvæva].
       
      Avdags alt paa nattkvelv blaae
      tendrast heilag stjerneher,
      store ljos og ljoskar smaae
      blikra nær og blenkja fjerr:
      blikrar opp fraa votni vide,
      blenkja ned fraa kvelven klaar,
      og til trygd for nattfred blide
      mannen glansrik rømdi raa'r.
       
      [Ottesong].
       
      Slokna er dei stjernestunder,
      farne baade sorg og frygd.
      Kjenn! Du frisknar av din blunder;
      sét til dagsbrun ny di trygd.
      Dalar grønka, kollar kuva,
      grøda skog til skuggekvild;
      og med sylvkvit bærling luva
      aakrann' mot ei skurdonn gild.
       
      [Morgonvekkja].
       
      Von paa von uppunder elda
      sjaa i lysingi som sprett!
      Berre lint din hug er helda,
      or svevnorar-skalet smett!
      Dryg'ske djerv di vaagvon taka,
      mugen raadlaus rek seg vill;
      all ting kann den gjæving maka,
      som seg raar og rask triv til.
       
               Veldig dunder varslar solspretten.
       
      Ariel.
       
      Lyde! att kann aandeøyra
      timedise-stormklang høyra:
      nyfødd dagen fram skal køyra.
      Austerportar skrella, skaka,
      solvogn-hjuli dura, spraka,
      aa, for dyn, naar ljosveng slær!
      Lurlaat stig og trumming dunkar,
      øyra kvekk og auga blunkar,
      øgjen høyrand' ikkje er.
      Av i blomsterskaaler djupe,
      ned og ned i skjol de krjupe,
      millom steinar, under lauv;
      vert ein raama, er ein dauv.
       
      Faust.
       
      So fjørug-friskt slaa livsens pulsar rauste,
      dei hugsamt helsa vil den klaare dagning;
      du, jord, var og i natt den gamle trauste
      og angar nykveikt mot meg med di fagning,
      hev alt paa hugnad rundt ikring aa bjoda;
      du dreg og driv meg med ei vilje-magning
      til stødt meg paa det høgste liv aa moda.
       
               I lysing graa hev heimen fram alt flote,
      fraa skogen livsens tusund røyster ljoda,
      kring dal og dæld hev skodda strimor gote,
      men ned i djuvi lyser himmelsklaara,
      og grein og kvist hev nykveikt fram seg skote
      or natteblaaen i den djupe skora;
      no let paa lét seg skil fraa grunnen faamen,
      der blom og blokka dryp med glitretaara, -
      mitt kringsjaa av eit paradis fær daamen.
       
               Uppetter sjaa! -Dei øvste høgfjellskollar
      ber bod, at no er solsprett-timen komen;
      dei aarle alt i ævordljoset skollar,
      som sidan renn aat oss i lægre-grender.
      No gladnar grøn-innkvelvde sætervollar
      for soli, som nykveikt glans og klaarleik sender
      og glid fraa hall til hall nedetter lider; -
      der stig ho fram! -og sjaa! eg av meg vender
      og blunkar solblind; det i augom svider.
       
               So er det og, naar me i vonfull lengsla
      hev vunne høgdi etter tunge strider
      og opi finn kvar ynskjedør og stengsla;
      daa gys det utor dypste ævordsgrunnar
      ein ofse-eld, me standa kvar i trengsla;
      me kyndlen vilde kveikt fraa livsens brunnar,
      eit eldhav kring oss slær si logebylgja!
      Um elsk ell' hat -det logand' kring oss tunnar
      med sorg og frygd i styrlaus baarefylgja,
      so atter augo ned me snu mot grøda
      og i det yngste vaarsprett-slør oss bylgja.
       
               So lat daa soli attanfor meg gløda!
      Paa fossen, som med during veg seg sprengjer,
      eg ser meg glad og gløymer mein og møda.
      Fraa stup til stup han gys i tusund strengjer
      og tusund straumkast utfor klovet føysand',
      so himmelhøgt med sjogskum sprøyten slengjer.
      Men sjaa kor brikjen fram or govet gøysand'
      vêrbogen kvelver, stendig eins i skifti,
      snart klaar aa sjaa til, snart i duft seg løysand',
      og spreider kring seg svale duskregn-drifti.
      Hanspeglar trøytingi til mannasansen.
      Tek etter, og du skynar bilætskrifti:
      det me av livet eig er ljosbragd-glansen.
       

      Frå J. W. Goethe: Faust. Eit syrgjespel. Umsett til norsk og upplyst ved A. M. St. Actander. Andre bolken. Kristiania. Olaf Norlis forlag. 1921. Side 1-5. Elektronisk utgåve 2004 ved Jon Grepstad

       

        Adolf M. St. Arctander

        Adolf Maurits Stenbock Arctander var teolog, folkehøgskulestyrar og omsetjar av klassiske skrifter. I studietida vart han vekt av menn som Bjørnstjerne Bjørnson og Christopher Bruun, og for resten av livet var han overtydd målmann.

        Adolf M. St. Arctander
        Adolf Arctander
        A.M.St. Arctander var fødd i Hadsel i Vesterålen 23. oktober 1847 og døydde i Asker 25. juli 1919. Han høyrde til ei gamal embetsslekt som kom til Noreg frå Danmark etter reformasjonen, og statsråd Sofus Arctander (1845–1924) var eit av syskenborna.
         
        Arctander vart cand.theol. frå Universitetet i Kristiania i 1872, men veik helse gjorde at han gjennom livet veksla mellom skulearbeid, hagestell og litterær verksemd. Han var lærar ved Ullensvang folkehøiskole 1877–80 og styrte 1887–92 Telemarks folkehøgskule og (frå 1888) eit friseminar i Seljord saman med Viggo Ullmann. I 1901 skipa han Lofotens og Vesteraalens folkehøiskole på farsgarden.
         
        Arctander publiserte fleire utgreiingar og meldingar om språklege, litterære og politiske emne. På sine eldre dagar sette han omWallensteins lægerav Schiller og Faust av Goethe.
         
        Per Halse
         
        Artikkelen er trykt med løyve frå Allkunne. Les heile artikkelen på Allkunne.no.
         
        Tekstar om Adolf M. St. Arctander