Sleggja på Gardermoen og guten som gret
Foto: Hauge-senteret

Sleggja på Gardermoen og guten som gret

I integreringsdebatten vert det hevda at språkleg ulikskap hindrar integrering, men er det heile sanninga? Kanskje kan det vera motsett. Eg trur språkleg ulikskap kan vera med og byggja bruer mellom folk.

Om to veker aukar folketalet i Ulvik med over ti prosent. Det vert oppretta eit akuttmottak i bygda, og 115 bebuarar frå land langt borte kjem til bygda. Dei skal ikkje nødvendigvis vera her så lenge, men dei skal leva liva sine her medan dei er her. Eg har tenkt ein del på kva dette vil seie for oss, som skal vere eit senter for «Olav H. Hauges dikting og lyrikk i mange former». Korleis kan me formidla diktinga til Hauge og gleda over lyrikk til 115 menneske som ikkje kan norsk, ofte ikkje engelsk heller, og som berre skal vera her ei kort tid?

Dikta til Olav H. Hauge er tilgjengelege på over 20 språk. Det må vera ein av nøklane til formidlinga av han til denne gruppa. Eitt av språka han er omsett til er arabisk. Diktet «Sleggja» vart omsett til dette språket i samband med utsmykkinga av hovudflyplassen på Gardermoen. Mellom utgang 46 og 47 på utlandsterminalen finst Hauge tilgjengeleg, men berre om du kan arabisk. Den arabiske skrifta ser vakker, innbydande og spanande ut, og ein kan lura på kva som står der. Kanskje er det noko frå Tusen og ei natt? Nei, det er noko frå Ulvik. Det er Hauges dikt om sleggja. Det er artig korleis språk og formgiving kan gjera noko tilgjengeleg for nokon, og skapa nye inntrykk for andre.

Hauge er godt representert i golvet på Gardermoen. Grafikaren Kai Gjelseth, som har formgitt dei ulike dikta på flyplassgolvet, har òg gjort Hauge-dikta «Katten» og «To månar», tilgjengeleg på høvesvis finsk og hindi.

(Teksten held fram under biletet.) 

Sleggja på Gardermoen og guten som gret
Olav H. Hauge er også omsett til arabisk, her frå golvet på Oslo Lufthamn.

Det finske diktet er illustrert med ein katt på stjernehimmelen. Det gir eit heilt anna inntrykk enn det heimslege me ofte tenkjer om diktinga til Hauge.

"Det vakraste eg veit er persisk poesi", sa ei venninne og kikka over tekoppen. Ho kan ikkje eit ord persisk. Ho er nynorskbrukar, temmeleg flink i engelsk og har hatt nokre timar spansk på skulen. Likevel er det persisk poesi på originalspråket ho trekkjer fram når ho skal snakka om vakker lyrikk. «Eg skjønar ingenting av det, men eg forstår at det er stort, og at det er rørande vakkert», la ho til. Engasjement og kjensler smittar over frå språk til språk. Om noko gir meining for éin, så kan det vera nok til at ein annan har fått ei oppleving av fellesskap den dagen.

Denne veka vart eg minna på det igjen. Me har hatt mange skuleklassar på vitjing i haust, som har vore fantastisk gjevande. Mest gjevande er det å sjå korleis ungdomar kan gle seg over å laga morosame, underfundige og kreative dikt. Dei les høgt for kvarandre og vil syna læraren og meg kva dei får til. Dei leikar med språket. Dei leikar med forma. Dei skapar noko eige. Det er ein slags magi, i alle fall i kvardagen min.

Av og til går magien nokre omvegar. Det skjedde denne veka. Ein gut vart sitjande på ein stol litt vekk frå dei andre. Han hadde ei saks i handa. Det hadde alle, for dei skulle klippa ut orda frå diktet Månen av Ragnar Hovland, og lima dei saman til nye dikt. Alle var aktive og ivrige, men ikkje denne guten. Han satt og såg forvirra ut med saks i den eine handa og diktet i den andre.

Eg sat meg ned på kne ved sidan av han, og forklarte oppgåva igjen. «Han kan ikkje norsk», sa ein av dei andre elevane då. «Ikkje engelsk heller», sa ei anna. Eg smilte til guten. Han smilte til meg. Han klipte orda frå kvarandre. Ein av dei andre gutane flytta seg nærare han, og limte på plass ordet «måne» på arket. Den andre guten teikna ein halvmåne i lufta for å forklara. Guten smilte og lo, men såg ikkje heilt ut til å forstå.

Etter litt tid kom eg tilbake. No hadde han limt fleire ord på arket. Nokre var opp-ned. Verb, substantiv og preposisjonar stod i rekkefølgjer sjølv ikkje litteraturprofessorar på universitet vil kunne finna meining i. Dei som var ferdige med klippe- og limeoppgåva hadde byrja på ei ny oppgåve. Dei skulle teikna av figurar og skriva figurdikt.

Eg tenkte at dét kunne vera enklare for ein gut som ikkje kunne norsk, og fann fram fleire av dei laminerte formene han kunne velja mellom. Han valde hjarte-forma. Det viktigaste var at han skulle få ei kjensle av meistring knytt til lyrikk. Derfor ville eg gje han høve til å skriva på sitt eige språk. Etter mykje armar, bein og ord klarte eg til slutt å kommunisera det. Eg peika på min munn og sa «norsk». Eg peika på hans munn, og han sa «swahili».

Med hjelp av Google Translate klarte eg å seie «dikt», «skriv kva du vil» og «hjarte» på swahili. Då poesiverkstaden var over, og alle gjekk for å finna sekkar og dra heim, kom guten bort til meg og gav meg arket.

Der står det «Moyo wa tumbu. Tumbo anavyo walisia furaha». I følgje Google Translate tyder det «Hjartet er i magen. Magen gjev næring til gleda.» Under diktet står det «Shukrani kwa ajili ya msaada!» Det tyder: «Takk for hjelpa».

Eg smiler og seier «tusen takk». Han strekkjer fram armane, gjev meg ein klem, og så renn det ein tåre på kinnet hans.

Morsmål kan skapa glede, og fellesskap, sjølv om ein ikkje alltid forstår kvarandre.

 

Ulvik, 20.11.2015

Per Magnus Finnanger Sandsmark